Network Marketing İşinin Yapılması Caiz midir?
Sorunun Detayı
"Ülkemizde son üç yıldır faaliyet gösteren bir iş sektörü olan ‘Network Marketing’in caiz olup olmadığı hakkında sizden Allah rızası için bilgi rica ediyorum. Bu iş sektöründe insanlardan 2000 TL gibi bir ücret alınıp insanlara sözde web sitesi satışı yapılıp, insanlar şirkete sözde üye yapılmaktadır. Üye olan her kişiden başka insanları şirkete üye yapması isteniyor ve kayıt yaptırdığı her kişi için ona şirket para veriyor. Sistem bir soyağacı gibi işliyor. Bu sistemin detayları olarak internette çokça bilgiler yer almakta. Ortada bir emek gözükmüyor ve insanlardan para alınıyor. Bu iş sektöründen elde edilen paralar helal midir?"
Açıklama
Network marketing, çok katmanlı pazarlama yöntemiyle ürün veya hizmet satışı yapmayı amaçlayan bir iş modelidir. Ancak bu sistemde üyelerden para alınması ve yeni üyelerin getirilmesine dayalı kazanç modeli, İslam hukukunda çeşitli açılardan değerlendirilmelidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, eğer network marketing sistemi esas olarak gerçek bir ürün veya hizmet satışı üzerine kurulmamışsa, sadece yeni üyelerden alınan paralarla kazanç sağlanıyorsa, bu durum faizsiz bir piramit sistemi (hiyerarşik rant sistemi) olarak değerlendirilir ve caiz değildir. Çünkü bu tür kazançlar, haksız ve spekülatif kazançlar arasında yer alır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de haksız kazanç ve faizle ilgili uyarılar mevcuttur:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların 'Alışveriş de ancak faiz gibidir' demelerindendir. Oysa Allah alışverişi helal, faizi haram kılmıştır." (Bakara, 2/275)
Ayrıca Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
"Kim hile ile mal kazanırsa, kıyamet gününde elinde ateşten bir demir çubukla gelir." (Tirmizi)
Detaylı Açıklama
Network marketingde esas olan, gerçek ve değerli bir ürün veya hizmetin satılmasıdır. Üyelerden alınan ücret, ürün veya hizmet karşılığı olmalıdır. Ancak sistem, sadece yeni üyelerden para alıp, onların getirdiği yeni üyeler üzerinden kazanç sağlıyorsa, bu piramit sistemine dönüşür ki bu İslam'da yasaklanmıştır. Çünkü bu durumda kazanç, emek ve gerçek ticaretle değil, başkalarının yatırdığı paralarla sağlanır. Bu da haksız kazanç ve dolandırıcılık kapsamına girer.
Türkiye'deki Diyanet İşleri Başkanlığı ve İslam Fıkıh Akademisi gibi kurumlar da benzer sistemleri piramit sistemi olarak değerlendirmekte ve caiz olmadığını belirtmektedir. Ayrıca, İslam'da ticaretin temelinde dürüstlük, şeffaflık ve karşılıklı rızanın olması esastır. Bu şartlar sağlanmıyorsa, işin helal olması mümkün değildir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak benzer şekilde değerlendirmekte, gerçek ürün veya hizmet satışı olmayan ve sadece yeni üyelerin getirilmesine dayalı kazanç sistemlerini caiz görmemektedir. Ancak bazı alimler, eğer sistemde gerçek ve değerli ürün/hizmet satışı varsa ve üyelik ücretleri bu ürün/hizmet karşılığı ise, bu durumda caiz olabileceğini belirtmektedir.
Sonuç
Değerli Müslüman, network marketing işinde helal kazanç için sistemin gerçek ürün veya hizmet satışı üzerine kurulmuş olması gerekir. Sadece yeni üyelerden para alarak kazanç sağlanan sistemler İslam'a uygun değildir. Bu nedenle, işin detaylarını iyi araştırmalı, şeffaf ve meşru ticaret esaslarına uygun olmayan işlerden uzak durmalısınız.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
