Müslümanlar Birbirleri Hakkında Hüküm Verebilir mi?
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm. Kur'anımızda, Allah'ın hükümleriyle hükmetmeyenler durumuna; kafirlerin, zalimlerin ve fasıkların ta kendisidir diye üç farklı şekilde hükmedilmiştir. Hiç şüphesiz Kur'an'da çelişki olmaz. Kafir, fasık ve zalim hükümleri ayrı ayrı hükümlerdir. Demek ki bir incelik var. Eğer hüküm konusunda bir inkar söz konusuysa bu küfür, bile bile uygulamama zalimlik, bu uygulamamadan kalbi bir rahatsızlık hissetmemek veya bu yanlışa devam etmek fasıklık olsa gerek. Hocam, hüküm verme yetkisi veya hüküm çıkarma her müslümanın yapabileceği bir şey midir? Bu ayetten kastedilen hükümleri çıkarabilecekleri müçtehidler, alimler olarak mı anlamalıyız? Yoksa her müslüman buna dahil midir? Daha abdest nasıl alınır bilmeyen bir müslümana bu ayetle yaklaşıp olumsuz bir durumla karşılaşıldığında hakkında hüküm beyan etmek doğru mudur? Bu ayetlerden Müslümanların mes'uliyet derecesi nedir? Tekfir hastalığına yakalananlar için şifaya vesile olmasını umduğum bu konuları değerlendirir misiniz?"
Açıklama
Kur'an'da Allah'ın hükümleriyle hükmetmeyenlerin durumu zikredilirken, bu hükmün kapsamı ve kimlere ait olduğu konusunda derin bir anlayış gerekmektedir. Müslümanların birbirleri hakkında hüküm verme yetkisi, bilgi, niyet ve sorumluluk çerçevesinde değerlendirilmelidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, hüküm verme yetkisi ilmî donanımı olan, Kur'an ve Sünnet ışığında hüküm çıkarabilen müçtehid veya alimlere aittir. Her müslüman, genel anlamda dinî hükümleri bilmek ve uygulamakla yükümlüdür ancak başkaları hakkında kesin hüküm vermek, özellikle tekfir gibi ağır meselelerde, bilgi ve şartlar tam olmadıkça caiz değildir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de bu konuda önemli ayetler vardır:
"Ey iman edenler! Allah için adaletle şahitlik eden kimseler olun. Bir topluluğa olan kin, sizi adaletsiz yapmasın. Adil olun, bu takvaya daha yakındır." (Mâide, 5:8)
"İçinizden ilim sahibi olanlar, ilim sahiplerine hükmetsin." (İbn Mace, İlim 1)
"Müminler ancak kardeştirler. O hâlde kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah’tan korkun ki rahmete eresiniz." (Hucurat, 49:10)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, Kur'an'da geçen "kafir", "zalîm" ve "fasık" ifadeleri, Allah'ın hükümlerini bilerek, isteyerek ve kalben rahatsızlık duymadan reddeden veya uygulamayan kimseler için kullanılır. Bu ağır sıfatlar, bilgi ve niyetin tam olduğu durumlarda geçerlidir. Her müslümanın bu tür hükümlerde bulunması, özellikle ilim ve delil sahibi olmadan, yanlış anlaşılmalara ve fitnelere yol açabilir.
Abdest almayı bilmeyen veya temel dini bilgileri eksik olan birine karşı hemen hüküm vermek, Kur'an'ın adalet ve merhamet prensiplerine aykırıdır. İslam, kolaylaştırmayı emreder; zorlaştırmayı değil (Buhari, Bed'ül-Halk 16). Bu nedenle, insanların eksiklikleri ve hataları karşısında sabırlı olmak, onları doğru yola sevk etmek esas olmalıdır.
Tekfir hastalığı, yani birini haksız yere kafir ilan etmek, İslam alimleri tarafından büyük bir tehlike olarak görülmüştür. Peygamber Efendimiz (s.a.v) de "Biriniz kardeşine 'kâfir' demesin" buyurmuştur (Buhari, İman 38). Bu nedenle, hüküm verme yetkisi, ilmî yeterliliğe sahip olanlara bırakılmalı, sıradan müslümanlar ise kardeşlik hukuku içinde hareket etmelidir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Malikî mezheplerinde de benzer şekilde, hüküm verme yetkisinin alimlere ait olduğu vurgulanır. Ancak bazı çağdaş alimler, temel dini bilgisi olmayanların yanlış hüküm vermemesi için eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının önemine dikkat çekerler.
Sonuç
Özetle, her Müslüman kendi dini sorumluluğunu yerine getirmekle yükümlüdür; ancak başkaları hakkında hüküm vermek, özellikle tekfir gibi ağır meselelerde, bilgi ve şartlar tam olmadıkça caiz değildir. Sabır, merhamet ve ilmî yetkinlik öncelikli olmalıdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
