Miras Paylaşımında Üvey Annenin Hakkı
Sorunun Detayı
"Evvela selam ediyor ve hizmetiniz için teşekkür ediyorum. Konuya gelince: 2 Zevce, 1 Erkek Evlat ve 6 Kız Evlattan oluşan bir ailede Zevc/Baba vefat etti ve -maalesef miras taksiminde anlaşmazlık çıktığı için- miras mahkeme eliyle resmi kanuna göre paylaştırıldı. (NOT: 2 Zevceden birinin [annemin] hem resmî hem dinî nikâhı vardır. Diğerinin [üvey annemin] ise resmi nikâhı yoktur; ama dinî nikâhı vardır.) Malumunuz, resmi kanuna göre resmi nikâhlı zevce 1/4 aldı ve 7 evlat da 3/4'ü eşit olarak paylaştılar. (Dinî nikâhlı zevce [üvey annem] bir şey alamadı tabii.) Yine malumunuz üzere dinen de her 2 zevce 1/16 ve kalan malı da 7 evlat (erkek 2 pay, kız 1 pay alacak şekilde) paylaşmalıdır. Benim sorum ise şudur: Bu kız evlatlardan biri olan ben, dinen paylaşılınca alacağım paradan daha azını resmi kanunla paylaşıldığında aldım. Yani ben ve kız kardeşlerim, biraderim ve üvey annem (dinî nikâhlı zevce) dinen alacaklarımızdan eksik aldık. Hatta -yukarıda da belirttiğim gibi- üvey annem hiçbir şey alamadı. Uzun lâfın kısası herkesin alamadığı paylar anneme(resmî nikâhlı zevceye) gitti. Çünkü dinen 1/16 alması gerekirken resmen 1/4 aldı. Fakat bir yakınımız; benim de kendi -dinen hak ettiğimden eksik olan- payımdan, biraderime ve üvey anneme haklarını vermem gerektiğini, dinin böyle gerektirdiğini söyledi. Lakin ben -resmi paylaşım yapıldığı için- dinen hak ettiğim paydan bile eksik almışken nasıl onların haklarına girmiş olabilirim ve onlara pay vermek durumunda olabilirim? Ben de dâhil herkes dinen alacağından eksik almışsa ve sadece annem dinen alacağından fazla almışsa, hepimiz eksik olan haklarımızı annemizden (resmi nikâhlı zevceden) almamız gerekmez mi? (Ben, annemden bir şey almayı kat'iyen düşünmüyorum; ama meseleyi anlamak ve benden hakkını isteyenlere adres göstermek açısından soruyorum.) Âhir-i kelam: Zaten hak ettiğim paydan eksik alan benim; normalde 2 pay alması gereken biraderime, hiç pay alamayan üvey anneme borcum var mıdır? Yoksa onların haklarını annem (resmî nikâhlı zevce) mi vermelidir? Lütfen resmî ve dinî miras paylaşımını karşılaştırmalı olarak hesaplayıp cevap verir misiniz? Ben kimsenin hakkına girmek istemiyorum ve dinimiz ne buyuruyorsa onu yapmaya razıyım. Soru sorarken kabalık ettiysem mazur görünüz; meselenin yanlış anlaşılmasından ve dolayısıyla yanlış cevap verilmesinden endişe ettiğim için bu kadar uzatarak sormak zorunda kaldım, özür diliyorum. Cevabınızı bekliyorum... Tekraren: Allah hizmetinizden ötürü sizden razı olsun..."
Açıklama
Değerli Müslüman, miras paylaşımı hem İslami hükümlere hem de devletin resmi kanunlarına göre yapılır. Ancak bu iki sistem arasında farklar olabilir ve bu durum mirasçılar arasında anlaşmazlıklara yol açabilir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, miras paylaşımında eşlerin ve çocukların payları Kur'an-ı Kerim'de belirlenmiştir. Resmi nikâhı olmayan eş (dinî nikâhlı üvey anne) mirastan pay alamaz. Resmi nikâhlı eş ise mirastan belirli bir pay alır. Mirasçılar, dinen hak ettikleri payları almakla yükümlüdürler ve başkalarının haklarına girmek caiz değildir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de miras payları açıkça belirtilmiştir:
"Erkek, kadın iki kadının payı kadardır." (Nisa Suresi, 4:11)
"Eşlere mirastan belirli bir pay verilmiştir." (Nisa Suresi, 4:7, 4:12)
Detaylı Açıklama
Hanefi mezhebine göre, mirasçılar arasında paylar şu şekildedir:
- Resmi nikâhlı eş (zevce) erkek mirasçı varsa 1/4, yoksa 1/2 alır.
- Çocuklar arasında erkek çocuk 2 pay, kız çocuk 1 pay alır.
- Dinî nikâhlı, resmi nikâhı olmayan eş mirastan pay alamaz.
Sizin durumunuzda, resmi kanunlara göre miras paylaşımı yapılmış ve resmi nikâhlı eş 1/4 almış, çocuklar kalan kısmı paylaşmıştır. Dinî nikâhlı eş ise resmi miras paylaşımında hak alamamıştır. Ancak İslam hukukuna göre her iki eşin de mirastan pay alması gerekir, yani her biri 1/16 pay almalıdır. Bu durumda resmi nikâhlı eşin aldığı pay fazla, diğer mirasçıların aldığı pay ise eksik kalmıştır.
Bu durumda, dinen hak ettiğiniz paytan eksik almanız halinde, hakkınızı resmi nikâhlı eşten talep etmeniz gerekir. Üvey annenize (dinî nikâhlı eş) ise resmi nikâhı olmadığı için miras payı düşmez; dolayısıyla sizden veya kardeşinizden ona pay vermeniz gerekmez. Onun hakkı, dinen mirasçılık şartlarını taşımadığı için yoktur.
Bir başkasının hakkına girmek, İslam'da haramdır. Siz, hak ettiğinizden az almışsanız, başkasının hakkını vermek zorunda değilsiniz. Aksine, hakkınızı tam almanız gerekir. Eğer miras mahkeme kararıyla resmi kanuna göre paylaştırıldıysa, dinen eksik kalan paylar için resmi nikâhlı eş ile anlaşarak veya hukuk yoluyla hakkınızı aramanız uygun olur.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de genel olarak resmi nikâhsız eşin miras hakkı yoktur. Ancak bazı alimler, dinî nikâhın mahkemece tanınmadığı durumlarda miras hakkı doğmadığını belirtir. Bu konuda ihtilaf yoktur. Payların oranları mezhepler arasında küçük farklılıklar gösterebilir ancak temel prensip aynıdır.
Sonuç
Özetle, siz ve kardeşleriniz dinen hak ettiğinizden eksik pay aldıysanız, başkalarının hakkını vermek zorunda değilsiniz. Üvey annenizin miras hakkı yoktur, dolayısıyla ona pay vermeniz gerekmez. Eksik kalan paylarınızı resmi nikâhlı eşden talep etmek en doğrusudur. Allah kolaylık versin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
