Mal Ortaklığında Zekat
Sorunun Detayı
"Hakkınızı helal edin. Hocam abimler ile malımız birdir. Bir nevi kardeş ortaklığıdır. Abimin bir mülk alımında aldığı borcu 1 senedir benim işlettiğim dükkandan ödüyorum. Ben bu borcu zekatımı verirken borç olarak düşecek miyim? Allah razı olsun bilgileriniz için."
Açıklama
Mal ortaklığı durumunda zekâtın nasıl hesaplanacağı, ortakların mal üzerindeki hak ve sorumluluklarına göre belirlenir. Borçların zekât hesabında dikkate alınıp alınmayacağı ise önemli bir konudur.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, zekât hesaplanırken malın toplam değerinden borçlar düşülür. Ancak burada önemli olan, borcun kime ait olduğudur. Eğer borç, ortak mal için alınmışsa ve siz de bu borcun ödenmesinde sorumluysanız, borç düşülür. Fakat borç sadece abinizin şahsi borcu ise ve siz sadece borcu ödüyorsanız, bu durumda borç sizin borcunuz sayılmaz ve zekât hesabında düşülmez.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de zekâtın maldan verilmesi emredilirken, borçların düşülmesi gerektiğine dair dolaylı işaretler vardır:
"Ey iman edenler! Mallarınız arasında belirli bir hak vardır, muhtaçlar ve yoksullar için farz kılınmıştır." (Enam, 6/141)
Ayrıca Peygamber Efendimiz (s.a.v) borçlu kimsenin zekât vermesiyle ilgili olarak şöyle buyurmuştur:
"Borçlu olan, borcunu ödeyinceye kadar zekât vermez." (Buhari, Zekât, 14)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, mal ortaklığı durumunda ortakların mal üzerindeki hakları ve sorumlulukları önemlidir. Eğer ortaklar malı birlikte kullanıyor ve gelir elde ediyorsa, borç da ortak mal için alınmışsa, borcun tamamı ya da payınıza düşen kısmı zekât hesabından düşülür. Ancak sizin durumunuzda, abinizin şahsi borcunu siz dükkândan ödüyorsunuz. Bu, sizin şahsi borcunuz olmadığı için zekât hesabında borç olarak düşülmez. Siz sadece ortak maldan elde ettiğiniz gelir üzerinden zekâtınızı hesaplayıp vermelisiniz.
Bu tür durumlarda, ortaklık sözleşmesi ve malın kullanım şekli önemlidir. Borçların kim tarafından ve ne amaçla alındığı, kimlerin sorumluluğunda olduğu açık olmalıdır. Eğer borç ortak mal için alınmışsa ve siz de borcun ödenmesinde sorumluysanız, borç düşülür. Aksi halde, kişisel borçlarınız dışında başkasının borcunu ödemeniz zekât hesabını etkilemez.
Pratik olarak, ortak malın toplam değeri hesaplanır, ortakların payları belirlenir ve kişisel borçlar düşülür. Sizin abinizin borcunu sizin ödemeniz, sizin borcunuz sayılmaz. Bu nedenle zekâtınızı ortak malın net değeri üzerinden verirsiniz.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de genel olarak benzer görüşler hakimdir. Şafii mezhebinde de borçlar zekât hesabından düşülür ancak borcun kime ait olduğu önemlidir. Mal ortaklığı ve borç ilişkilerinde detaylı inceleme yapılması tavsiye edilir.
Sonuç
Özetle, abinizin şahsi borcunu sizin ödemeniz, sizin borcunuz sayılmaz ve zekât hesabınızda borç olarak düşülmez. Zekâtınızı ortak malın net değeri üzerinden hesaplayıp vermeniz gerekir.
