Küçüklükten beri hiç görmediğim ve benimle ilgilenmeyen babama karşı sorumluluğum var mı?
Sorunun Detayı
"Annemin beni doğurduğunun 6. ayında babam, annemi de beni de bırakmış ve annemle resmi olarak da evli iken imam nikâhıyla başka bir kadını almış, sonra boşanma davası açmış anneme. Annem, ben varım diye boşanmak istememiş ama babam anneme mahkeme boşamak zorunda kalsın diye bir sürü iftira atmış. Annem sonunda dayanamamış ve boşanmış. Mahkemede babam beni kesinlikle istemediği için mahkeme vekâletimi anneme vermiş. Şu an 20 yaşındayım, babamı en son gördüğümde 5-6 yaşındaydım. Annem ikinci evliliğini yapalı 14 yıl oldu ve ben üvey babama baba diyorum, çok şükür şimdiye kadar tek yanlışını görmedim, öz çocuklarından ayırmadı beni, hatta daha çok üstüme titredi. Ama öz babam beni bir kere olsun aramadı, sormadı. Bir iki yıl önce facebook’tan babamın bir akrabası bana mesaj atmıştı, o zaman beni aradıklarını öğrendim. Annem, asla cevap vermeyeceksin, 18 yaşını geçtin, kim bilir ne için arıyor seni dedi. Ben de cevap vermedim. Çalıştığım yerdeki patronum konuyu öğrendi; ‘ne olursa olsun o senin baban, senin ona karşı evlatlık vazifeni yerine getirmen gerek. Hatta ondan olan çocuklarda senin kardeşin onlara karşıda sorumlulukların var. Babanla konuşmalısın, gönlünü etmelisin. Baba rızası olmadan cennete giremezsin’ dedi. Beni hiç aramayan, 6 aylıkken bırakan, mahkemede vekâletimi istemeyen, (20 yaşıma geldim) benim bir kızım vardı, acaba ne halde ne yapar ne eder demeyen bir insanın benim üzerimde hakkı var mı?
Benim ona karşı sorumluluklarım var mı, onunla görüşmeli miyim, evlatlık görevimi ona karşı yerine getirmek zorunda mıyım?"
Açıklama
Değerli Müslüman, babaya karşı evlatlık sorumluluğu, İslam'da önemli bir konudur ancak bu sorumluluk karşılıklı hak ve görevler çerçevesinde değerlendirilir. Özellikle babanın ilgisizliği ve terk etmesi durumunda bu sorumlulukların mahiyeti farklılaşabilir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, evlatlık olarak babaya karşı saygı ve iyi muamelede bulunmak farzdır. Ancak babanın evlat üzerindeki hakları, onun evlatla ilgilenmesi ve sorumluluğunu yerine getirmesiyle orantılıdır. Babası tarafından terk edilen ve ilgilenilmeyen evladın, babasına karşı olan sorumluluğu, babanın hakkını zedeleyecek şekilde ağır değildir. Zira İslam'da karşılıklı haklar esas alınır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de, anne ve babaya iyi davranmak emredilmiştir:
"Rabbin sadece O'na ibadet etmenizi ve anne-babaya iyilik yapmanızı emretti." (Lokman, 31/14)
Ayrıca Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
"Cennet annelerin ayakları altındadır." (Nesai)
Bu hadislerde anne ve babaya karşı iyi davranmanın önemi vurgulanmakla birlikte, babanın evlada karşı görevlerini yerine getirmemesi durumunda evladın üzerindeki yükümlülükler hafifler.
Detaylı Açıklama
Senin durumunda baban, anneni ve seni terk etmiş, ilgilenmemiş ve mahkemede vekaletini istememiştir. Bu, babanın evlat üzerindeki sorumluluğunu yerine getirmediğini gösterir. İslam hukukunda, karşılıklı haklar esas olduğundan, babanın hakkını zedeleyecek şekilde evladın ona karşı sorumluluğu ağır değildir. Üvey babanın sana gösterdiği sevgi ve ilgi, İslam'ın aile bağlarını koruma ve iyilik yapma prensipleriyle uyumludur.
Babanla görüşmek veya gönlünü almak zorunlu değildir; ancak kalbini incitmeden, zorlamadan, kendi iyiliğin için böyle bir adım atmak istersen, bu sevap kazandırabilir. Fakat zorunluluk yoktur. Kendi psikolojik ve sosyal durumunu göz önünde bulundurarak hareket etmek en doğrusudur.
Diğer Görüşler
Şafii ve Malik mezheplerinde de benzer şekilde, evlatlıkların babaya karşı sorumluluğu babanın hakkını yerine getirmesine bağlıdır. Hanbeli mezhebinde de babanın evlada karşı görevlerini yerine getirmemesi durumunda evladın sorumluluğu hafifler. Dolayısıyla mezhepler arasında bu konuda ihtilaf yoktur.
Sonuç
Öz baban ilgisiz ve sorumluluğunu yerine getirmemişse, ona karşı ağır bir evlatlık sorumluluğun yoktur. Üvey babanın sana gösterdiği sevgi ve saygıyı kıymetli bil ve kendi iyiliğin için babanla iletişim kurmak istersen gönlünü zorlamadan yapabilirsin. Ancak bu zorunlu değildir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
