Kesin Olmayan Bilgiye Dayanarak Birini Yargılayabilir miyiz?
Sorunun Detayı
"Ben öğrenciyim. Sınıfımızda çok değerli dinine bağlı bir arkadaşımız var. Aynı zaman da tarikat ehli ve evli bir arkadaşımız. Bu arkadaşımızın bir bayan arkadaşın cep telefonuna onu sevdiğine dair mesaj attığını söylüyorlar. Yalnız biz sadece duyduk. Ne mesajı gördük ne de olayı. Ama kızın bu mesajı doğruladığını ve bu bayan arkadaşımızın bazı arkadaşlarımıza bu mesajı gösterdiğini söylüyorlar. 30 kişilik sınıfta sadece 2-3 arkadaş 'biz mesajı gördük' diyor ama geri kalanı görmedi. Sadece duyulana itibar ediyorlar. Suçlanan arkadaşımızdan hiçbirimiz böyle bir şey beklemiyoruz çünkü fakirlere yardım eden, çocukları seven, insanların hayrına işler yapan, bağışta bulunan ne bileyim dinini gerçekten yaşayan bir arkadaşımız. Hatta sırf annemin hakkını ödeyemem ama gönlünü alayım diye çalışıp para kazanarak annesini hacca götüren bir arkadaşımız. Görmediğimiz halde arkadaşımızın o işi yaptığını düşünüp onunla selamı sabahı kesmek mi icap eder? Yoksa görmediğimiz bir durum olduğundan inanmamak mı?"
Açıklama
Kesin olmayan bilgiye dayanarak birini yargılamak, İslam ahlakı ve hukukunda önemli bir meseledir. Bu tür durumlarda dikkatli olmak, iftira ve zanın zararlarından kaçınmak gerekir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, kesin delil olmadan bir kimseyi suçlamak caiz değildir. Zan, Kur'an'da yasaklanan bir durumdur ve iftira büyük günahtır. Bu nedenle, görmediğiniz ve doğruluğu kesinleşmemiş bir olaya dayanarak arkadaşınızı yargılamamanız gerekir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de zanla ilgili açık uyarılar vardır:
“Ey iman edenler! Zan ile çoğu zaman bir günah işlersiniz. Birçok zan da mutlaka günahtır. Birbirinizin gizli hallerini araştırmayın. Birbirinizin ayıplarını aramayın ve birbiriniz hakkında kötü zan beslemeyin. Allah’tan korkun. Şüphesiz Allah, tövbeleri çok kabul edendir, çok merhametlidir.” (Hucurat, 49/12)
Hz. Peygamber (s.a.v) de iftira ve zan konusunda şöyle buyurmuştur:
“Bir kimse kardeşine karşı bir söz söyler de o sözün doğru olmadığını anlar veya o sözün yalan olduğunu bilirse, yalan söylemiş olur.” (Buhari, Edeb 69)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, bir kişinin hakkında kesin bilgi olmadan, sadece duyumlara dayanarak kötü zan beslemek ve onu toplum içinde yargılamak İslam ahlakına aykırıdır. Arkadaşınızın dinine bağlılığı, hayır işleri ve güzel ahlakı göz önüne alındığında, ona haksızlık etmemek gerekir. Eğer kesin bir delil yoksa, zanla hareket etmekten kaçınmalı, kardeşlik hukukunu korumalısınız. Sosyal ilişkilerde selamı sabahı kesmek, kardeşlik bağlarını zedeler ve fitneye sebep olabilir. Bu tür durumlarda, İslam’ın kolaylaştırıcı ve affedici ruhuna uygun olarak, zanla hareket etmekten kaçının ve kardeşinize karşı güzel davranmaya devam edin.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de zanla hüküm vermeyi yasaklar. Şafii, Malik ve Hanbeli mezheplerinde de kesin delil olmadan suçlamak caiz görülmez. İslam alimleri genel olarak, zanın çoğunlukla günahtan olduğunu vurgular ve iftira atmanın büyük günah olduğunu belirtirler.
Sonuç
Görmediğiniz, kesinleşmemiş bir olaya dayanarak arkadaşınızı yargılamayın. Zan ve iftiradan kaçının, kardeşlik bağlarını koruyun ve güzel ahlakla hareket edin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
