Kanuni faiz
Sorunun Detayı
"Selamün aleyküm. Hocam benim hisseli bir arsam var. Hissenin yarısı benim kalan yarısı da devlet hazinesine ait. Devlet hazinesine ait olan kısmı milli emlak müdürlüğünden almak istiyorum. Fakat param yetişmiyor ama başka birisine de satılmadan burayı almak istiyorum. Milli emlak taksitli satış da yapıyormuş. Toplam bedelin 1/4 ünü peşin kalan kısmını da taksit yapıyormuş. Fakat taksit yaptığı kısma kanuni faiz uyguluyormuş. Bu durum sakıncalı mıdır?"
Açıklama
Kanuni faiz, devlet veya resmi kurumlar tarafından taksitlendirme işlemlerinde uygulanan yasal faiz oranıdır. Bu durumda, devlet hazinesine ait arsa payını taksitle alırken uygulanan faiz konusu gündeme gelmektedir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, faiz (riba) kesinlikle haramdır ve hiçbir şekilde caiz değildir. Ancak burada devletin yasal olarak uyguladığı "kanuni faiz" ile özel şahıslar arasındaki faiz uygulaması arasında fark vardır. Devletin resmi uygulamalarında alınan yasal faiz, klasik anlamda riba olarak değerlendirilmez. Bu nedenle, devletin taksitli satışlarında uygulanan kanuni faiz sakıncalı görülmez.
Deliller
Faizin haramlığı Kur'an-ı Kerim'de açıkça belirtilmiştir:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir..." (Bakara, 2/275)
Ancak burada devletin yasal düzenlemeleri ve kamu hizmeti kapsamında uygulanan faiz farklıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.v) faizle ilgili kesin yasak koymuştur, fakat devletin kanun koyucu olarak aldığı kararlar farklı bir konudur.
Detaylı Açıklama
Devletin milli emlak müdürlüğü gibi resmi kurumları, taşınmaz satışlarında taksitlendirme yaparken yasal faiz uygulayabilir. Bu, özel şahıslar arasındaki faizden farklıdır çünkü devletin amacı kar değil, kamu hizmetidir. Ayrıca, devletin uyguladığı kanuni faiz, piyasa koşullarına göre belirlenir ve genellikle enflasyon, ekonomik koşullar dikkate alınır. Bu tür işlemler İslam hukukunda "zaruret" ve "kamu hizmeti" kapsamında değerlendirilir.
Bu nedenle, devletle yapılan taksitli satışlarda uygulanan kanuni faizin haram olduğu söylenemez. Ancak, mümkünse faizsiz veya daha uygun ödeme koşulları araştırılabilir. Ayrıca, faizsiz finansman sağlayan kurumlar veya vakıflar da tercih edilebilir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak faiz yasağında ittifak halindedir. Ancak devletin resmi uygulamalarındaki kanuni faiz konusunda Hanefi mezhebi gibi diğer mezhepler de benzer şekilde yaklaşır. Bazı çağdaş İslam alimleri, devletin yasal düzenlemeleri kapsamında uygulanan faizlerin özel faizden farklı olduğunu ve bu tür işlemlerde müminlerin zor durumda kalmaması için kolaylık sağlanması gerektiğini belirtir.
Sonuç
Değerli Müslüman, devletin milli emlak müdürlüğü tarafından taksitlendirmede uygulanan kanuni faiz, özel faizden farklıdır ve Hanefi mezhebine göre sakıncalı değildir. Ancak imkan varsa faizsiz ödeme yolları araştırılmalıdır. Kolaylık ve hakkaniyet prensiplerine uygun hareket etmek önemlidir.
