İhtilaf
Sorunun Detayı
"Esselamu aleykum. Değerli nurettin hocama yöneltilmek üzere; fıkıha giriş-2 başlıklı sohbetini dinledim. Diğer sohbetlerinden istifade ettiğim gibi bu sohbetinden de istifade ettim. Allah razı olsun. Hocamın bu dersini dinlerken, “Ümmetimin ihtilafı rahmettir“ sözü ile alakalı, fıkıhta sanki kullanılabileceği ama akidede kullanılamayacağını anladım. Bu ayrımın nereden kaynaklı olabileceğini muhterem hocama sormak isterim. İlim ehlinden böyle bir ayrımı bulamadığımı ve itibarın asıl neye göre olması gerektiğini bilmek istedim. Hocamın ilmine ve samimiyetine güveniyorum. Meselenin açıklanmasını rica ediyorum. Aşağıda ulaşabildiğim ilim ehlinin, bu söz ile ilgili söylediklerini de almaya çalıştım. Allah bizi en doğruya iletsin (amin) SUYUTİ R.H: Bütün muhaddisler indinde ne sahih, ne zayıf ve ne de mevzu olarak senedi mevcut değildir.
CAMİU’S SAĞİR: 1.0.165 İBN HAZM R.H : Böyle bir hadis yoktur. Madem ihtilaf rahmettir, 0 zaman ittifak ta zulmet olması gerekir.
EL-İHKAM Fİ-USULİ AHKAM: 5 .64ALLAME ES-SUBKİ R . H : Bu hadisin ne Mevkuf ne Merfu ve nede Zayıf ve uydurma olarak senedini bulamadım.
EL- ALBANİ R .H : Diyor ki: Bu söz “….. Ashabımın ihtilafı sizin için rahmettir….. “ …. Ashabım gökteki yıldızlar gibidir, hangisine uyarsanız doğru yolu bulursunuz...” sözleri ile de rivayet edilmiştir. Her ikisi de sahih değildir.Birinaisi son derece zayıf, ikincisi ise uydurmadır.
Silsiletül ehadisi daife: 58.61Allah kendilerinden razı olsun, ilim ehli olan bu insanların da dediği gibi; eğer ihtilaf rahmetse ittifak zulmet olur.
İMAM MÜZENİ : Şöyle der : “ … İhtilafi caiz gören ve bir olayda ictihad eden iki alimden birinin helal, diğerinin haram dediğini ve bunların her birinin ictihadlarında doğruyu bulacaklarını iddia eden kimseye şöyle cevap verilir:
“… Bu düşünceyi sen Kitap ve Sünnete dayanarak mı, yoksa kıyas yaparak mı söylüyorsun? Eğer bir nassa dayanarak söylüyorum cevabını verirse ona şöyle denilir: Kitap ihtilafı kaldırdığı halde sen nasıl oluyorda ihtilafın Kitaba veya Sünnete dayandığını iddia ediyorsun? … Eğer kıyasla olduğunu söylerse, onada şöyle cevap verilir: Kitap ve Sünnet ihtilafı yasaklarken,nasıl olur da sen ihtilafın caiz olduğunu Kitap ve Sünnete kıyas edersin? Bu, akıllı bir kimsenin, hele hele bir alimin cevaz vereceği bir husus değildir...”
İBN ABDİL BER CAMİUL BEYAN : 2.C.89.SİBN ABDİL BER R.H: “... Eğer biri biri ile çelişen iki ayrı görüş doğru olacak olsaydı, selef ictihat ve fetvalarında, birbirlerini hataya düşmekle suçla-mazlardı… Akıl, bir şeyin zıddı ile birlikte doğru olmasını kabul etmez. Dolayısıyla,bir anda iki zıddı bir araya getirmek, imkansız olan en çirkin şeylerdendir… “
İBN ABDİL BER CAMİUL BEYAN: 2.C.88.S
İBN HACER R.H :şöyle der : “ … Birbirine muhalif iki haberden birini diğerine tercih etmedikçe, iki mütenakızın doğruluğu hakkında ilmin hasıl olması imkansızdır… “
NUHBE : 13.S. EŞHEB R.H da şöyle demiştir : İmam Malik r.h güvenilir ravilerin Resulullah s.a.v’in ashabından naklettikleri iki ayrı hadis ile amel eden kimsenin durumu hakkında: Bunda bir genişlik görüyor musun? şeklindeki bir soruya şöyle cevap verdi: Allah’a yemin ederim ki doğruyu bulmadıkça hayır. Doğru ise tektir. Farklı iki görüşün ikisi de doğru oluyor,hayret. Doğru olan sadece bir tanedir.
Camiul Beyanil İlm : 82.88.89."
Açıklama
İhtilafın (farklı görüşlerin) İslam ümmeti için rahmet olup olmadığı meselesi, hem fıkıh hem de itikad alanında tartışılan önemli bir konudur. Bu konuda hadis rivayetlerinin sahihliği ve anlamı üzerinde alimler arasında farklı değerlendirmeler vardır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, ümmetin ihtilafı fıkıh alanında bir rahmet olabilir; çünkü farklı görüşler, kolaylık ve genişlik sağlar. Ancak akidede (iman esaslarında) ihtilafın rahmet olması kabul edilmez; çünkü iman esasları tektir ve ittifak gerektirir.
Deliller
İhtilafın rahmet olduğuna dair sıkça zikredilen "İhtilaf ümmetim için rahmettir" hadisi sahih değildir. Bu konuda sahih bir hadis bulunmamaktadır. Aksine Kur'an, iman ve itikad konularında ittifakın önemini vurgular:
"Ve ittifak ettiler mi, o zaman aralarında fitne olmaz." (Bakara, 2/113)
"Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygambere itaat edin ve aranızda ihtilafa düştüğünüz şeylerde Allah'a ve Resulüne danışın." (Nisa, 4/59)
Hadis kaynaklarında ise ihtilafın rahmet olduğu yönündeki rivayetler zayıf veya uydurmadır. İmam Müzeni ve İbn Abdilber gibi alimler, ihtilafın Kitap ve Sünnet'e aykırı olduğunu ve doğru olanın bir olduğunu belirtmişlerdir.
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, fıkıh alanında farklı ictihadlar ve görüşler bulunması, insanların farklı şartlar ve durumlar içinde kolaylık bulmaları için bir rahmet olarak değerlendirilir. Bu, Hanefi mezhebi başta olmak üzere diğer mezheplerin de görüşüdür. Çünkü fıkıh, insanların hayatlarını düzenleyen hükümler içerir ve farklı durumlara göre farklı çözümler sunabilir.
Ancak akide (iman) konularında, Kur'an ve sahih hadisler ışığında kesinlik ve ittifak esastır. İman esaslarında ihtilaf, fitne ve sapmaya yol açabilir. Bu nedenle alimler, "İhtilaf ümmetim için rahmettir" şeklindeki sözün, fıkıh alanında mecazi anlamda kullanılabileceğini, ancak akide alanında böyle bir ihtilafın kabul edilemeyeceğini belirtmişlerdir.
İhtilafın rahmet olduğu yönündeki hadislerin sahih olmaması, bu sözün aslında ümmetin farklı görüşlere sahip olmasının Allah'ın takdir ettiği bir durum olduğunu, ancak bu görüşlerin Kur'an ve Sünnet sınırları içinde olması gerektiğini gösterir. Ayrıca, ihtilafın rahmet olması, ihtilafın her zaman doğru veya eşit derecede geçerli olduğu anlamına gelmez. Doğru olan bir tektir ve alimler bu doğruyu bulmak için çaba sarf ederler.
Diğer Görüşler
Şafiî, Malikî ve Hanbelî mezheplerinde de benzer görüşler vardır. İbn Hazm gibi bazı alimler, ihtilafın rahmet olduğu hadisin uydurma olduğunu ve ihtilafın sadece fitne ve zorluk getireceğini savunurlar. El-Albani ve Süleyman es-Subkî gibi hadis alimleri de bu hadisin sahih olmadığını belirtmişlerdir.
Özetle, ihtilafın rahmet olduğu ifadesi, fıkıh alanında farklı görüşlerin bulunması bakımından mecazi ve kolaylaştırıcı bir anlam taşırken, akide alanında kesinlik ve ittifak esastır.
Sonuç
İhtilaf, fıkıh alanında bir rahmet ve kolaylık vesilesi olabilir; ancak iman esaslarında ihtilaf kabul edilmez. Bu konuda sahih hadisler ve Kur'an ayetleri rehber alınmalıdır. Alimlerin görüşlerine kulak vererek, Kur'an ve Sünnet sınırları içinde hareket etmek en doğrusudur.
