Helal Edilen Borcun Tekrar İstenmesi
Sorunun Detayı
"Ben bundan 1 yıl önce namaz kılmıyordum. Bir takım günahlara da bulaşmıştım. Çok şükür Rabbime ki bana hidayet nasip etti ve namaza başladım. Bütün kötü işlerimden vazgeçtim ve umreye gittim. Ben namaza başlamadan önce bir bayanla birlikte oluyordum. O bayan İstanbul’daydı, ben Konya’da. Her ay ben İstanbul’a gidip buluşuyorduk. Maddi durumum iyi olmadığı içinde o bayan bana para vermişti 3 bin lira kadar. Defalarca ödemek istediğimi belirttim ayda 100 lira bari yatırayım borcum kalmasın dedim ama kendisi kabul etmedi ben o parayı sana helal ediyorum dedi. Ben ne zamanki namaza başladım, tevbe ettim, günahlarımdan vazgeçtim her şeyi bir kalemde sildim, ayrılmayı duyunca parayı istemeye başladı. Beni rahatsız ettiği için tekrar beni şeytana uydurur korkusu ile de telefon numaramı değiştirdim. Artık bana ulaşamıyor ama önce helal ettiği bir parayı şimdi isteyebilir mi? Benim o parayı ödemem gerekir mi?"
Açıklama
Bir kimsenin borcunu helal etmesi, yani affetmesi, borcun ödenmesinden muaf tutulması anlamına gelir. Ancak bu durumun İslam hukuku açısından nasıl değerlendirileceği, helal etmenin şartlarına ve niyetine bağlıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir borcun helal edilmesi (affedilmesi) geçerli ve bağlayıcıdır. Borcu veren kişi, açıkça ve kesin olarak helal ettiğini ifade etmişse, alacaklı artık bu borcu talep edemez. Bu durumda borçlu borcunu ödemek zorunda değildir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de Allah Teâlâ, bağışlamayı ve affetmeyi teşvik eder:
“İyilik ve takva üzere olanlar için, Allah mağfiret ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır.” (Âl-i İmrân, 3/133)
Hadis-i Şeriflerde de affetmenin fazileti vurgulanır:
“Müminler, birbirlerine karşı merhametlidirler; merhamet edenlere Allah da rahmet eder.” (Buhari, Edeb 27)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, senin durumunda borçlu olduğun kişi sana açıkça ve kesin olarak "bu borcu sana helal ediyorum" demiştir. Bu ifade, borcun affedildiği anlamına gelir ve İslam hukukunda geçerlidir. Senin tevben, namaza başlaman ve günahlardan dönmen çok güzel ve sevindiricidir. Ancak borcun helal edilmesi, senin iman ve ibadet durumundan bağımsızdır; helal etme ifadesi, alacaklının hakkından vazgeçtiğini gösterir.
Bu nedenle, o bayanın daha sonra borcu talep etmesi İslam hukukuna göre geçerli değildir. Senin borcunu ödemek zorunda olmadığın gibi, bu konuda rahatsız edilmen de doğru değildir. Telefon numaranı değiştirmene gerek yoktu ancak böyle bir rahatsızlık varsa, hakkını koruman önemlidir.
Günümüzde benzer durumlarda, helal etme sözünün yazılı veya sözlü olarak açıkça ifade edilmesi önemlidir. Senin durumunda da bu ifade defalarca tekrarlanmış ve kabul edilmiştir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak borcun helal edilmesini kabul eder. Ancak bazı alimler, helal etmenin samimi ve kesin olması gerektiğini, aksi halde borcun devam edeceğini belirtirler. Eğer helal etme şartlı veya şüpheli ise, borçlu yine borcunu ödemekle yükümlüdür.
Sonuç
Özetle, senin durumunda borcun helal edilmiştir ve ödemek zorunda değilsin. Bu konuda rahat olmalı ve hakkını korumalısın. Helal etmek, İslam'da güçlü bir bağışlama ve hakkından vazgeçme şeklidir.
