Harcırah Almak
Sorunun Detayı
"Merhabalar, Sayın hocam benim sorum memurun aldığı harcırah ile alakalı. Ben bir şehirden başka bir şehre tayin oldum. Yol, yemek gibi masraflar karşılığı verilen harcırah için başvuracağım. Ancak bu harcırahın hesaplanması belirli bir kanunla tespit edilmiş. Ben bu kanunda belirlenen miktardan az bir masrafla diğer şehre gitsem ve verilen harcırah masrafımdan daha fazla olursa, almış olduğum bu fazla ödemeyi geri mi vermem gerekir, başka şeylerde kullanırsam haram olur mu?"
Açıklama
Memurların tayin veya görev değişikliği sebebiyle başka bir şehre giderken aldıkları harcırah, yol ve yemek gibi masrafların karşılanması amacıyla verilen bir ödenektir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, harcırah olarak verilen miktar, masraflarınızı karşılamak için verilmiş bir ödenektir. Eğer harcırah miktarı masraflarınızdan fazla ise, fazla olan kısmı iade etmek veya sadece masraf için kullanmak gerekir. Harcırahı masraf dışında başka amaçlarla kullanmak mekruhtur ve haram olmasa da israf ve haksız kazanç olarak değerlendirilir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de mal ve paranın hak sahiplerine verilmesi emredilmiştir:
"Allah, malı ancak ehline verir." (Kur'an, Enfal, 8/75)
Hz. Peygamber (s.a.v) de malın hakkı sahibine verilmesini tavsiye etmiştir:
"Her kim bir şey alır da hakkından fazlasını alırsa, o fazla onun değildir." (Sahih Buhari)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, devletin harcırah kanunları, memurların yol, yemek ve konaklama gibi zorunlu giderlerini karşılamak için belirlenmiştir. Eğer harcırah miktarı, gerçek harcamalarınızdan fazla ise, fazla olan kısmı iade etmek en doğru davranıştır. Bu, israfı önler ve hakkaniyete uygundur. Harcırahı başka ihtiyaçlarınızda kullanmak, özellikle masrafınızdan fazla olan kısmı harcamak, İslam ahlakına uygun değildir. Çünkü bu para, sizin değil, devletin ve dolayısıyla halkın hakkıdır. Ayrıca, harcırahı alırken niyetiniz masraflarınızı karşılamak olmalıdır. Niyetin dışında kullanmak, sorumluluk doğurabilir.
Günümüzde elektronik bankacılık ve devlet muhasebe sistemleri sayesinde fazla alınan harcırahların iadesi kolaylıkla yapılabilmektedir. Bu konuda hassas davranmak, hem dini hem de hukuki açıdan önemlidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak harcırahın masraf için verildiği ve fazla alınan miktarın iade edilmesi gerektiği görüşündedir. Bazı alimler, fazla miktarın iadesinin zorunlu olduğunu, aksi halde haksız kazanç sayılacağını belirtirler.
Sonuç
Memur olarak aldığınız harcırahı, gerçek masraflarınız için kullanınız. Fazla olan miktarı iade etmek hem İslam'ın adalet prensibine uygundur hem de devlet hukukuna riayettir.
