Habersiz Komisyon Eklenmesi Haram mı?
Sorunun Detayı
"Bir kişi silah üretilen yerde ikamet ediyor ve bundan dolayı yakınları ona tüfeklerini verip yaptırtmalarını istiyor. Sorumluluğu alan bu kişi yaptırma maliyetini öğreniyor, mesela 200 TL tutuyor. Sonra kendi kafasından ilgilendim, benim de hakkım var, diyerek komisyon olarak 50 TL kendi ekleyip mal sahibine 250 tuttu borç diyor. Yani komisyonu habersiz kendi kafasından alıyor. Hocam öncelikle bunun adı komisyon mu, helal mi, haram mı?"
Açıklama
Bir kişinin başkasının malı veya işi için yaptığı masraf üzerine, mal sahibinden habersiz ek bir ücret (komisyon) alması durumu İslam hukukunda önemli bir konudur. Bu tür uygulamalar, mal sahibinin rızası ve bilgisi olmadan yapıldığında hukuki ve ahlaki açıdan sorgulanır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir kimse başkasının malı veya işi için yaptığı masrafın karşılığını mal sahibinden talep edebilir ancak bu talep, mal sahibinin bilgisi ve rızası dahilinde olmalıdır. Habersiz ve izinsiz olarak ek bir ücret (komisyon) almak caiz değildir ve haramdır. Çünkü bu durum, haksız kazanç ve zulüm kapsamına girer.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de haksız kazanç ve zulüm açıkça yasaklanmıştır:
"Yiyiniz mallarınızı aranızda batıl yollarla ve haksız yere yemeyiniz." (Bakara, 2/188)
Hz. Peygamber (s.a.v) de adalet ve hakkaniyetle ilgili birçok hadis bildirmiştir:
"Müminler, birbirlerinin malına haksız yere el koymazlar." (Buhari)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, bir başkası adına bir iş yaparken, yapılan masraf ve emeğin karşılığını almak hakkınızdır ancak bu karşılık mal sahibinin bilgisi ve onayı dahilinde olmalıdır. Habersizce eklenen komisyon, mal sahibinin hakkını gasp etmek anlamına gelir ve İslam ahlakına aykırıdır. Bu tür durumlarda, önceden anlaşma yapılmalı, masraf ve komisyon açıkça belirtilmeli ve karşılıklı rıza olmalıdır.
Günümüz ticaret ve hizmet anlayışında da şeffaflık esastır. Özellikle yakınlar arasında yapılan işler daha hassas olup, güven esasına dayanır. Komisyon veya ek ücret talebi, tarafların haberi olmadan yapılırsa bu, güveni zedeler ve İslami prensiplere aykırıdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde, mal sahibinin rızası olmadan ek ücret alınmasını caiz görmezler. Ancak bazı durumlarda, yapılan işin zorluğu veya ekstra hizmet karşılığında önceden bilgi verilerek alınan ücretler meşru kabul edilir.
Sonuç
Özetle, habersizce kendi kafasından komisyon eklemek haramdır. Yapılan iş ve masrafın karşılığı alınabilir ancak mutlaka mal sahibinin bilgisi ve onayı olmalıdır. İslam'da kolaylaştırmak ve hakkaniyet esastır; bu nedenle şeffaf ve adil davranmak gerekir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
