Habersiz Alınan Paranın Sonradan İadesi
Sorunun Detayı
"Bekarken çalıştığım özel şirkette küçük kasa bende bulunurdu. Buradan yerine koymak maksadıyla ihtiyacım olduğunda para alır ve geri aynı miktarı koyardım, patronun haberi yoktu. Bazen unuttuğum, koymadığım zamanlar oldu, hatırlıyorum, bunlar için ne yapmam gerekir? O zaman çalıştığım yerin tek sahibi yoktu ortakları vardı. O parayı ödemem için nasıl bir yol izlemem gerekir? Bir de paranın miktarını hatırlamıyorum, eksik ödersem ne olur? Ya da o patronlarla bu durumu görüşmem gerekir mi, o parayı başka bir yere, mesela ihtiyaç sahibi birilerine versem olur mu? Patronların hepsine ulaşma imkanım da yok hocam."
Açıklama
Habersiz alınan paranın sonradan iadesi, İslam hukukunda güven ve emanete riayetle ilgili önemli bir meseledir. Bu tür durumlarda borcun mahiyetine göre hareket etmek gerekir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir kimse başkasının malını izinsiz almışsa, bu bir haksız mal edinme (gıybet) olur ve mutlaka geri vermesi gerekir. Eğer miktarı tam olarak hatırlamıyorsa, mümkün olduğunca hatırladığı kadarını ödemesi ve kalanını da helâlleşme yoluyla çözmesi gerekir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de mal ve mülk konusunda emanete riayet ve haksız yere başkasının malını almamak emredilmiştir:
“Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız yere yemeyin; ancak karşılıklı rızaya dayanan bir ticaret olması müstesnadır.” (Nisa, 4/29)
Hz. Peygamber (s.a.v) de emanetin önemini vurgulamış ve haksız yere başkasının malını almanın haram olduğunu belirtmiştir.
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, çalıştığınız yerde kasadan izinsiz para almanız, izinsiz mal alma hükmündedir. Bu durumda öncelikle parayı tam olarak iade etmek gerekir. Eğer miktarı hatırlamıyorsanız, hatırladığınız kadarını iade etmeli, geri kalan kısmı için ise samimi bir şekilde helâlleşme yolunu aramalısınız. Patronların hepsine ulaşmak mümkün değilse, ulaşabildiğiniz ortaklarla görüşüp durumu açıklamanız ve helâlleşmeniz en doğru yoldur.
Parayı ihtiyaç sahibi birilerine vermek ise, borcun sahibinden izin alınmadan yapılmamalıdır. Çünkü bu, borcun sahibine karşı sorumluluğunuzu ortadan kaldırmaz. Eğer borçlu olduğunuz miktarı ödeyemiyorsanız, bunu patronlarla konuşup taksitlendirme veya başka bir çözüm bulma yoluna gitmelisiniz.
Unutmayın ki İslam'da borç ve emanete riayet çok önemlidir. Borcunuzu ödemek için elinizden geleni yapmalı, zorlandığınız durumlarda ise helâlleşme ve istişare yolunu tercih etmelisiniz.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde izinsiz alınan malın iadesi zorunludur. Malikî mezhebinde ise, miktar tam bilinmiyorsa, mümkün olan en yakın miktarın iadesi ve helâlleşme tavsiye edilir. Genel olarak tüm mezhepler, izinsiz alınan malın sahibine iadesini farz kılar.
Sonuç
Özetle, parayı mümkün olduğunca tam olarak iade etmeye çalışın, patronlarla iletişim kurup helâlleşin. Miktarı hatırlamıyorsanız, hatırladığınız kadarını ödeyin ve kalan için helâlleşme yolunu arayın. Borcu başka yere vermek doğru değildir. Bu şekilde hem hakkınızı hem de karşı tarafın hakkını korumuş olursunuz.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
