Fiyat belirsizliği
Sorunun Detayı
"Bir arkadaşım demir ticareti yapıyor ancak demirin vadeli satışlarında bu gün alınan demirin fiyatını belirlemiyor alıcıya borcunu getirdiği günün demir fiyatını uyguluyor. Bu da örneğin demirin fiyatı alındığı gün 5 liraysa ödediği gün 8 lira hatta 10 lira olabiliyor. Bu arkadaşım bu alış verişi islama uygun olduğunu söylüyor örnek verecek olursam 3 ay önce aldığım 2 bin liralik demirin parasını 3ay sonra benden 4900 lira olarak tahsil etti. Ne banka faizi böyle fark alır ne de tefeciler. Bu konuyu bana islama göre yorumunu yapar mısınız? Teşekkürler."
Açıklama
Vadeli satışlarda fiyatın önceden belirlenmemesi ve ödeme günündeki fiyat üzerinden borcun tahsil edilmesi, İslam hukukunda fiyat belirsizliği (gharar) ve faiz (riba) açısından önemli bir meseledir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, satışta fiyatın kesin ve belirli olması gerekir. Vadeli satışlarda fiyatın alım anında sabitlenmemesi, alıcıya belirsizlik yükler ve bu durum İslam'da yasaklanan faiz ve hileli kazançlara benzer. Dolayısıyla, alım anında fiyat belirlenmeden, ödeme anındaki fiyat üzerinden fazladan para talep edilmesi caiz değildir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faizle ilgili ayetler, haksız kazanç ve belirsizliğin önüne geçilmesi gerektiğini bildirir:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar..." (Bakara, 2:275)
"Ey iman edenler! Faiz yemeyin, kat kat artırılmış olarak vermekten sakının..." (Âl-i İmrân, 3:130)
Hadislerde de satışta belirsizlik ve hile yasaklanmıştır:
"Satışta hile yoktur." (Müslim, Kitabü'l-Bey')
Detaylı Açıklama
Vadeli satışlarda fiyatın önceden sabitlenmemesi, alıcı için belirsizlik ve haksızlık doğurur. Alıcı, ödeme zamanında piyasa fiyatının yükselmesi nedeniyle beklenmedik bir yük altına girer. Bu durum İslam'ın adalet ve dürüstlük ilkeleriyle çelişir. Hanefi fıkhında, satışta fiyatın kesin olarak belirlenmesi ve tarafların haklarının korunması esastır. Bu nedenle, vadeli satışlarda fiyatın alım anında sabitlenmesi gerekir. Eğer fiyat ödeme anında belirlenirse, bu durum faizli işlem (riba) hükmüne girer ve caiz olmaz.
Günümüzde ticarette vadeli satışlarda fiyat sabitlenebilir veya fiyat farkı önceden kararlaştırılabilir. Ancak fiyatın tamamen belirsiz bırakılması ve piyasa fiyatına göre ödeme yapılması İslam'a uygun değildir. Arkadaşınızın yaptığı uygulama, faizsiz gibi görünse de aslında piyasa fiyat farkı üzerinden haksız kazanç sağlamaktadır. Bu nedenle, bu tür işlemlerden kaçınılmalıdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak satışta fiyatın belirli olmasını şart koşar. Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde fiyatın sabitlenmemesi halinde satış geçersiz sayılır. Maliki mezhebinde ise fiyatın belirlenmesi esastır, belirsizlik kabul edilmez. Dolayısıyla mezhepler arasında bu konuda ihtilaf yoktur.
Sonuç
Değerli Müslüman, vadeli satışlarda fiyatın alım anında kesin olarak belirlenmesi gerekir. Ödeme günündeki fiyat üzerinden fazladan para talep etmek İslam'a uygun değildir. Arkadaşınızın uygulaması faiz ve haksız kazanç kapsamına girer, bu nedenle bu tür işlemlerden kaçınılmalıdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
