Fazla ödenen zekat
Sorunun Detayı
"İyi günler hocam. İlk olarak gecen yıl yanlis hesap yaparak 600 tl fazla zekat vermisim. Sorum su; bu yıl vermem gereken zekattan bunu duşebilir miyim? İkincisi uzun bir zaman once bir ahlaksız tarafından 620 tl dolandırıldım. Mal alacaktım. Odemeyi yaptım ama bana malı gondermedi. Bu tutarı da zekattan duşsem olur mu? Son olarak nisap miktarından fazla elinde altını olan anneme ya da onun baktıgı bulug çagına varmamış üvey kardeşlerime zekatımdan vermem uygun olur mu? Cevaplarınız için şimdiden çok teşekkür ederim."
Açıklama
Zekat, İslam'ın temel ibadetlerinden biridir ve malın belirli bir kısmının ihtiyaç sahiplerine verilmesini emreder. Fazla ödenen zekat, dolandırılan para ve zekatın kimlere verileceği gibi meseleler fıkhi olarak önemlidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, geçmişte fazla verilen zekat, gelecek yılın zekatından düşülemez. Dolandırılan para ise, geri alınması mümkün değilse zekattan düşülemez. Zekat, nisap miktarına ulaşan mallardan verilir ve zekatı, buluğa ermemiş üvey kardeşlere vermek uygun değildir; ancak annenize vermeniz caizdir.
Deliller
Zekatın farz oluşu ve kimlere verileceği Kur'an'da belirtilmiştir:
"Mallarınızda zekat verin ki, yeryüzünde sizin için bereket bulunsun." (Kur'an, Taha, 20/132)
"Zekât, sadece yoksullara, miskinlere, zekât toplayıcılarına, kalpleri İslam’a ısındırılacaklara, kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara verilir." (Kur'an, Tevbe, 9/60)
Hadislerde ise fazla zekatın iadesi veya düşülmesiyle ilgili doğrudan bir hüküm yoktur, bu yüzden fıkıh alimlerinin görüşleri esas alınır.
Detaylı Açıklama
1. Fazla ödenen zekat: Hanefi mezhebine göre, bir yıl içinde fazla verilen zekat, o yılın zekatı olarak kabul edilir ve sonraki yılın zekatından düşülmez. Çünkü zekat, her yılın nisap miktarına göre ayrı ayrı hesaplanır. Fazla ödeme, sadaka hükmünde değerlendirilir ve geri alınmaz. Bu nedenle, 600 TL fazla verdiğiniz zekatı bu yılın zekatından düşemezsiniz.
2. Dolandırılan para: Dolandırıcılık sonucu kaybedilen para, İslam hukukunda haksız yere alınan maldır. Eğer para geri alınamıyorsa, bu miktar zekattan düşülemez. Çünkü zekat, malın mevcut ve nisap miktarında olması şartıyla verilir. Dolandırılan para malınızda olmadığı için zekat hesabında dikkate alınmaz. Ancak, dolandırıcının malını geri almak için hukuki yollara başvurmanız gerekir.
3. Zekatın kimlere verilmesi: Anneniz, zekat alabilecek kişiler arasında yer alır. Çünkü Kur'an'da "Kalpleri İslam’a ısındırılacaklar" ve "yakın akrabalar" gibi kategoriler dışında, anne babaya zekat vermek caizdir. Ancak, buluğa ermemiş üvey kardeşleriniz zekat alamazlar çünkü zekat, ergin ve mükellef olanlara verilir. Onlara sadaka vermek daha uygundur.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de genel olarak fazla zekatın sonraki yılın zekatından düşülmeyeceği görüşü hakimdir. Dolandırılan para konusunda ise bazı alimler, eğer geri alınması mümkünse beklenmesini, mümkün değilse zekatın hesaplanmasında dikkate alınmamasını önerirler. Zekatın kimlere verileceği konusunda ise Hanefi mezhebi dışındaki mezhepler de benzer hükümler vermektedir.
Sonuç
Değerli Müslüman, fazla verdiğiniz zekatı bu yılın zekatından düşemezsiniz. Dolandırılan parayı zekattan düşmek mümkün değildir. Annenize zekat vermeniz uygundur, ancak buluğa ermemiş üvey kardeşlerinize zekat vermek caiz değildir. Allah kolaylık versin.
