Esnaflıkta İhtilaf
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm. Hocam biz esnafız. Alınan malı kendine mal etmeden satma konusunu sormak istiyorum. Bizler mallarımızı dükkânlarımıza koyup satmaktayız. Ama bazıları kendi işleri olmamasına ve kendilerinde mal olmamasına karşın malı olan birine gidip önceden fiyatta anlaşıp sonrasında kendi dostuna (müşterisine) kâr ile satıyorlar. Bunun Allah katındaki hükmü nedir? Eğer doğru bir ticaret ise bizde uygulayacağız ki bu uygulama nefsimize hoş gelmektedir. Ayrıca Kurban bayram tarihi ile ilgili Suudi Arabistan’da 26.10.2012 cuma günü bayramın 1. günü olarak belirledi, ama diyanet 25.10.2012 perşembe olarak belirlemiş. Hangisine uymamız gerekir. Eğer doğru olan Suud ise perşembe günü kesilen kurbanların neticesi ne olur? Rabbim Sizden Razı Olsun. Selam ve dua ile."
Açıklama
Esnaflıkta malı kendine almadan satma konusu, İslam ticaret hukukunda önemli bir meseledir. Ayrıca Kurban bayramı tarihinin farklı ülkelerde farklı belirlenmesi de Müslümanların uygulamalarında karışıklığa yol açabilir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir malı satın almadan veya mülkiyetini almadan satmak (sahipsiz malı satmak) caiz değildir. Malın mülkiyeti satıcıya geçmeden, satıcı o malı satamaz. Bu, ticarette dürüstlük ve hak sahibinin hakkını koruma açısından önemlidir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de ticaretin karşılıklı rıza ile yapılması emredilmiştir:
"Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız yollarla yemeyin, ancak karşılıklı rıza ile yapılan ticaret müstesnadır." (Nisa, 4:29)
Hz. Peygamber (sav) de sahipsiz malı satmanın caiz olmadığını belirtmiştir:
"Satış, malın mülkiyeti geçmeden tamamlanmaz." (İbn Mace, Ticaret, 1)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, sizin bahsettiğiniz gibi, bir kimse malı almadan önce fiyat üzerinde anlaşır, sonra o malı kendi müşterisine kâr ile satarsa, bu durum İslam hukukunda genellikle caiz görülmez. Çünkü malın mülkiyeti kendisine geçmeden satış yapılması, sahibinin hakkını ihlal eder ve ticarette hile sayılır. Bu tür işlemler, İslam'da "salam" veya "istisna" gibi özel sözleşmelerle belirli şartlarda yapılabilir, ancak bunlar da belli kurallara bağlıdır ve genellikle önceden malın teslimi veya mülkiyetin devri gerekir.
Günümüzde esnafın bu konuda dikkatli olması, malın mülkiyetini almadan satış yapmaması, ticaretin şeffaflığı ve helalliği açısından önemlidir. Nefsimize hoş gelen şeyler her zaman helal olmayabilir; bu nedenle İslam'ın koyduğu kurallara uymak gerekir. Ticarette dürüstlük ve hakkaniyet esas olmalıdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde malın mülkiyetinin satıcıya geçmeden satış yapılmasını caiz görmezler. Ancak bazı durumlarda, örneğin vadeli satış veya komisyonla satış gibi özel sözleşmelerde farklı uygulamalar olabilir. Bunlar da mutlaka şer'i kurallara uygun olmalıdır.
Kurban Bayramı Tarihi Konusu
Kur'an ve hadislerde bayram günü için kesin bir tarih belirtilmemiştir. Bayramın başlangıcı, hilalin görülmesi ve takvim hesaplarına göre belirlenir. İslam alimleri, ümmetin birliğini korumak için genellikle ülke ve bölge bazında Diyanet İşleri Başkanlığı gibi resmi kurumların ilan ettiği tarihe uyulmasını tavsiye ederler.
Bu bağlamda, Türkiye'de Diyanet'in açıkladığı tarih esas alınmalıdır. Suudi Arabistan'daki farklı tarih, bölgesel hilal gözlemi ve hesaplama farklılıklarından kaynaklanabilir. Türkiye'de 25.10.2012 olarak belirlenen tarih geçerlidir ve o gün kesilen kurbanlar sahihdir. Çünkü İslam'da ibadetler, yaşanılan yerin şartlarına göre yapılır.
Sonuç
Özetle, malın mülkiyeti size geçmeden satış yapmak İslam'da caiz değildir; ticarette dürüstlük ve hakkaniyete riayet ediniz. Kurban bayramı tarihi konusunda ise bulunduğunuz ülkenin resmi makamlarının ilan ettiği tarihe uyunuz. Allah kolaylık versin, hayırlı işler dilerim.
