Ebeveynlerin Evlilik Konusundaki Hakları Nelerdir?
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm hocam. Öncelikle soruma bu kadar kısa sürede cevap verdiğiniz için Allah sizden razı olsun. Şu an ağlamak üzereyim inanın. Kızla az önce konuştuk vermiyorlar beni sana diye ağlıyor. Hocam kızın annesine ağırlık vermesini söylemişsiniz. Annesi ile ilgili de birkaç kelam edeyim ondan sonra düşüncelerinizi alayım inşallah. Bu bahsettiğim kız benim komşumun kızı hocam. On seneye yakın komşuluk ettik zamanında. Farklı şehirlerde üniversite okuduk. Evlenmeye de üniversitede karar verdik. Biz evlenme kararı alalı üç sene oluyor aşağı yukarı. Kızı ailesinden isteyeli de beş ay kadar oldu. Kızın annesi beni çok iyi tanıyan, üç senedir kızıyla evlenmek niyeti ile konuştuğumu bilen ve bundan da mutluluk duyan birisi idi. Kızın babası çok baskıcı birisi olmasına rağmen, zaman zaman şiddet uygulamasına rağmen kızın annesi kızının benimle konuşmasına usulünce müsaade etti. Fakat iş istenmeye, aileleri de işin içine katmaya geldiği zaman, kızın babası ve amcası (özellikle amcası) işe şiddetle karşı çıktı. Annesi de onlardan aşırı derecede korktuğu için bizim izdivacımızdan hemen vazgeçti. Zaten bu zamana kadar gördüğü eziyetlerden dolayı kendisi sinirsel bir hastalıktan muzdarip bir kadın. Bu bahsettiğim sebeplerle annesinin bu konuda pek bir şey yapabileceğini zan etmediğimi üzülerek söylemek durumundayım hocam. Sözü geçecek bir tek dedeleri vardı o da geçen sene vefat etti. Anne tarafından dedeleri bu işin olmasını istiyor, kızın istediğini biliyor ama onu da dinlemiyorlar. Kız ise her geçen gün eriyor hocam, inanın yine ağlamak üzereyim. Küçücük kaldı, hastalanacak, başına bir kötülük gelecek diye çok korkuyorum... Bir de zaman geçer demişsiniz, bu zaman ne kadardır hocam? Kız eridi bitti beş ayda, ben de ne yemek yiyebiliyorum ne bir iş yapabiliyorum. Öğretmen olan insanlarız ikimiz de o çocukların da hakkına giriyoruz ister istemez, bu olaylar yüzünden hocam... Ne kadar zaman geçmesini beklemeliyim daha? Bir de bu kızın amcasının bu işe bu kadar karışmaya hakkı var mıdır hocam bunu merak ediyorum. Gerçekten çok müşkül durumdayım hocam, cevabınızı bekliyorum. Selam ile."
Açıklama
Değerli Müslüman, evlilikte ebeveynlerin hakları ve rolü İslam hukukunda önemli bir konudur. Ebeveynlerin rızası, özellikle kız evlat için evlilikte tavsiye edilen bir husustur ancak bu rıza evliliğin mutlak şartı değildir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, kızın evlenmesi için velisinin (genellikle babasının) rızası tavsiye edilir ve evliliğin sağlamlığı için önemlidir. Ancak kızın evlenme iradesi varsa ve velisi engel oluyorsa, mahkeme veya kadı bu engeli kaldırabilir. Ebeveynlerin evlilikte söz hakkı vardır ama kızın rızası ve isteği önceliklidir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de evlilikle ilgili olarak ailelerin rolü dolaylı olarak belirtilmiştir:
"Evlenmeniz size helal kılındı, mehirlerini verin, iyi geçinin." (Nisa, 4/4)
Hadislerde ise Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
"Kızınızı, velisi rızası olmadan evlendirmeyiniz." (Buhari, Nikah, 12)
Ancak başka hadislerde kızın rızası olmadan evlendirmenin caiz olmadığı da vurgulanmıştır.
Detaylı Açıklama
Evlilikte ailelerin onayı ve desteği, evliliğin sağlam temeller üzerine kurulması açısından önemlidir. Ancak kızın kendi iradesi ve rızası esastır. Eğer baba veya diğer aile bireyleri şiddet veya baskı ile engel oluyorsa, bu durum İslam hukukunda hoş karşılanmaz. Kızın psikolojik ve fiziksel sağlığı da korunmalıdır. Bu tür durumlarda kadı veya mahkemeye başvurarak engelin kaldırılması mümkündür.
Zaman konusu ise sabır ve müzakere ile ilgilidir. Beş ay gibi bir süre, aileyi ikna etmek için makul bir zamandır. Ancak bu süre sonunda aile engeli devam ederse, hukuki yollar aranmalıdır. Amcanın evlilik kararına müdahalesi ise İslam hukukunda doğrudan bir yetkisi yoktur; esas yetkili velidir.
Bu süreçte kızın psikolojik durumu dikkate alınmalı, zorlamadan kaçınılmalı ve mümkünse aile içi barış ve uzlaşma sağlanmaya çalışılmalıdır. Dua etmek, sabırlı olmak ve İslami usullerle çözüm aramak en doğrusudur.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de velinin rızası önemlidir ancak kızın rızası olmadan evlilik caiz değildir. Maliki mezhebi ise kızın rızasını daha ön planda tutar. Genel olarak tüm mezhepler kızın rızasını evlilikte temel kabul eder.
Sonuç
Ebeveynlerin evlilikte söz hakkı vardır ancak kızın rızası ve mutluluğu önceliklidir. Baskı ve şiddet engeli varsa, hukuki destek alınmalı ve sabırla çözüm aranmalıdır. Zamanla aileyi ikna etmeye çalışmak, ancak makul süre sonunda haklarınızı korumak için yasal yollara başvurmak gerekir.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
