Döviz Kuru Sabitlemek
Sorunun Detayı
"Hocam selamünaleyküm. Bir miktar param ile döviz alıp satımından para kazanmaya çalışıyorum. Param bankada duruyor. Gün içerisinde işyerinde çalışırken kurların yükselmesi ya da düşmesi durumunda dövizciyi telefonla arayarak istediğim kur varsa kuru bağlamasını rica ediyorum. Dövizci kuru bağladıktan-sabitledikten sonra gün içerisinde bankadan paramı alıp dövizciye giderek döviz alış veya satış işlemini gerçekleştiriyorum. Kuru bağladıktan sonra kur yükselse de düşse de iki tarafta güven esasına dayalı olarak işlemi tamamlıyor. Para bankada olduğu ve bende işyerinde olduğum için dövizciye gidene kadar da kur değişeceğinden dolayı kuru sabitleme yöntemine başvuruyorum. Kuru bağlama ve dövizciye gitmem arasında bazen yarım saat bazen 4-5 saat geçiyor ve ben bankadan paramı aldıktan sonra dövizciye gidip örneği TL verip karşılığında USD alıyorum. İşlemler bir sonraki güne kesinlikle sarkmıyor. Yapılan bu işlemden elde edilen kâr caiz midir?"
Açıklama
Döviz kuru sabitleme işlemi, belirli bir döviz alış veya satış fiyatının önceden kararlaştırılması ve bu fiyat üzerinden işlem yapılmasıdır. Bu tür işlemler, finansal piyasalarda riskten korunma amacıyla yaygın olarak kullanılır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, döviz alım satımında alım ve satım işlemleri aynı anda ve fiziki olarak gerçekleşmelidir. Kuru sabitleme yöntemiyle, taraflar arasında önceden fiyat belirlenip işlemin ilerleyen bir zamanda tamamlanması, vadeli satış (salam, istisna gibi istisnalar hariç) hükmündedir ve faizsiz finansman kapsamında değerlendirilmezse caiz değildir. Ancak, işlem aynı gün içinde ve mümkün olan en kısa sürede yapılırsa, bu durum ihtilaflıdır ve bazı alimler tarafından kabul edilebilir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de alışverişlerde peşin ve taksitli işlemler arasındaki fark belirtilmiştir:
Ey iman edenler! Altın, gümüş, hurma, tuz, tahıl ve hayvanların ölçü ve tartıları birbirine eşit olarak takas edilmedikçe, alışveriş yapmayın. Eğer yaparsanız, günah işlersiniz. (Bakara, 2/275)
Hz. Peygamber (sav) de döviz alım satımında aynı anda teslimi emretmiştir:
Altın altınla, gümüş gümüşle, hurma hurmayla, tuz tuzla, aynı miktarda ve aynı anda takas edilir. (Müslim, Kitabü'l-Mesâkîn)
Detaylı Açıklama
Döviz kuru sabitleme işlemi, pratikte bir nevi vadeli işlem olarak görülür. Hanefi mezhebine göre döviz alım satımı, aynı anda ve fiziki olarak yapılmalıdır. Yani, döviz alırken ve satarken teslim anı birbirini takip etmeli, arada gecikme olmamalıdır. Ancak günümüzde bankalar ve döviz büroları arasında gerçekleşen işlemlerde, pratik zorluklar nedeniyle kısa süreli gecikmeler olabilmektedir. Bu durumda, işlemin aynı gün içinde tamamlanması ve tarafların güven esasına dayanması önemlidir.
Eğer kuru sabitleme işlemi, taraflar arasında sadece fiyat belirleme amacıyla yapılıp, teslim ve ödeme aynı gün içinde gerçekleşiyorsa, bu durum Hanefi mezhebinde ihtilaflı da olsa caiz sayılabilir. Fakat işlem ertesi güne sarkarsa veya teslim gecikirse, bu faizsiz finansman (riba) hükmüne girer ve caiz olmaz.
Modern finansal uygulamalarda, vadeli döviz işlemleri (forward contracts) İslam hukukuna uygun şekilde yapılamadığı sürece caiz görülmez. Bu nedenle, döviz alım satımında mümkün olduğunca anında ve fiziki teslim esasına dikkat edilmelidir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde döviz alım satımında aynı anda teslim şartı vurgulanır. Maliki mezhebinde ise bazı esneklikler olabilir ancak genel kural aynıdır. Diyanet İşleri Başkanlığı da benzer şekilde, döviz alım satımında anında teslimin esas olduğunu belirtmektedir.
Sonuç
Değerli Müslüman, döviz kuru sabitleme işlemi, teslim ve ödeme aynı gün içinde ve mümkün olduğunca kısa sürede yapılırsa Hanefi mezhebine göre caiz olabilir. Ancak teslim gecikirse veya işlem ertesi güne sarkarsa caiz değildir. İşlemlerinizde bu hususa dikkat ederek helal kazanç sağlamaya gayret ediniz.
