Döviz Kuru Sabitlemek
Sorunun Detayı
"Hocam selamünaleyküm. Bir miktar param ile döviz alıp satımından para kazanmaya çalışıyorum. Param bankada duruyor. Gün içerisinde işyerinde çalışırken kurların yükselmesi ya da düşmesi durumunda dövizciyi telefonla arayarak istediğim kur varsa kuru bağlamasını rica ediyorum. Dövizci kuru bağladıktan-sabitledikten sonra gün içerisinde bankadan paramı alıp dövizciye giderek döviz alış veya satış işlemini gerçekleştiriyorum. Kuru bağladıktan sonra kur yükselse de düşse de iki tarafta güven esasına dayalı olarak işlemi tamamlıyor. Para bankada olduğu ve bende işyerinde olduğum için dövizciye gidene kadar da kur değişeceğinden dolayı kuru sabitleme yöntemine başvuruyorum. Kuru bağlama ve dövizciye gitmem arasında bazen yarım saat bazen 4-5 saat geçiyor ve ben bankadan paramı aldıktan sonra dövizciye gidip örneği TL verip karşılığında USD alıyorum. İşlemler bir sonraki güne kesinlikle sarkmıyor. Yapılan bu işlemden elde edilen kâr caiz midir?"
Açıklama
Döviz kuru sabitleme yöntemiyle yapılan alım-satım işlemleri, İslam hukukunda ticaret ve faiz yasağı bağlamında değerlendirilir. Burada önemli olan, işlemin riba (faiz) veya spekülasyon (tefekkür) içerip içermediğidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, döviz alım-satımı (sarf) anında ve peşin olarak yapılmalıdır. Kuru sabitlemek ve işlemi daha sonra tamamlamak, yani teslimi geciktirmek, riba (faiz) yasağına girme ihtimali nedeniyle caiz değildir. Bu tür işlemler, vadeli döviz alım-satımı gibi değerlendirilir ve faizli işlem sayılır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faiz kesinlikle yasaklanmıştır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir..." (Bakara, 2/275)
Hz. Peygamber (sav) de faizle ilgili kesin uyarılarda bulunmuştur:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpayla, hurma hurmayla, tuz tuzla misli misline ve eşit miktarda el değiştirmedikçe, bunları alıp satmayınız." (Buhari, Riba, 3)
Detaylı Açıklama
Döviz alım-satımında İslam'da esas olan, işlemin anında ve peşin yapılmasıdır. Sizin uygulamanızda, kuru sabitleyip daha sonra parayı çekip dövizciye gitmeniz, teslimin geciktirilmesi anlamına gelir. Bu durum, vadeli döviz alım-satımı (sarf-i murabaha) olarak değerlendirilir ve faiz yasağı kapsamına girer. Çünkü aradaki zaman farkında kur değişikliklerinden kaynaklanan kazanç veya kayıp, faiz veya spekülasyon mahiyetinde olabilir.
Günümüzde bankalar ve döviz büroları vadeli döviz işlemleri yapabilmekte, ancak bu işlemler İslam hukukuna göre faizli işlem sayılır ve caiz değildir. Bu yüzden döviz alım-satımında anında ve peşin ödeme ile teslim şarttır. Eğer işlem sırasında kur sabitlenmiş olsa bile, teslim gecikmesi faizli işlem hükmüne girer.
Ancak, eğer mümkünse, döviz alım-satımını anında, yani parayı verip dövizi hemen teslim almak suretiyle yapmak en uygunudur. Bu, faiz ve spekülasyondan uzak durmayı sağlar.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de genel olarak döviz alım-satımında anında teslim şartı aranır. Bazı çağdaş İslam alimleri, teknolojik imkanlar nedeniyle anlık işlemlerde esneklik tanımış olsa da, teslimin geciktirilmesi ve kuru sabitleme işlemi genel olarak caiz görülmez.
Sonuç
Değerli Müslüman, döviz kuru sabitleyip daha sonra işlemi tamamlamak, İslam hukukuna göre faizli işlem kapsamına girdiğinden caiz değildir. Döviz alım-satımını anında ve peşin olarak yapmanız, dini açıdan uygun olan yoldur.
