Devletten proje için alınan hibeyi dövizde değerlendirebilir miyiz?
Sorunun Detayı
"Hocam ben devletten bir projede harcamak için on bin bin lira hibe aldım. Para değerini kaybetmesin diye kullanacağım zamana kadar parayı dövize çevirdim ve kullanacağım zaman on bir bin lira param oldu. Parayı bu şekilde değerlendirme hakkım var mıdır? Bu fazladan ortada olan bin liranın hükmü nedir?"
Açıklama
Devletten alınan proje hibesi gibi belirli amaçlı verilen paranın değerlendirilmesi ve bu süreçte elde edilen fazlalığın hükmü, İslam hukukunda önemli bir meseledir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, devlet tarafından proje için verilen hibe, sadece belirtilen amaç doğrultusunda harcanmalıdır. Paranın değerini korumak için dövize çevrilmesi caizdir; ancak bu işlemden doğan fazlalık (kâr) hibe sahibine ait değildir ve harcanması caiz olmaz. Bu fazlalık, hibe verenin izni olmadan kullanılamaz.
Deliller
Kur'an'da mal ve paranın helal yollardan kazanılması ve harcanması emredilmiştir. Hibe ve bağışların amaç dışı kullanımı hoş karşılanmaz:
“Allah size emaneti ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder.” (Nisa, 4/58)
“Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda batıl yollarla değil, meşru yollarla takas edin.” (Nisa, 4/29)
Hadislerde de emanete riayet ve verilen şeyi amacına uygun kullanma vurgulanmıştır.
Detaylı Açıklama
Devletin verdiği hibe, genellikle belirli bir proje veya faaliyet için tahsis edilir. Bu nedenle, paranın amacına uygun kullanılması gerekir. Paranın değer kaybını önlemek için dövize çevrilmesi, günümüz şartlarında makul ve caizdir. Ancak dövizdeki artıştan doğan fazlalık, hibe sahibinin değil, hibe verenin malıdır. Çünkü hibe, belirli bir miktar ve amaçla verilmiştir.
Bu durumda, elde edilen fazlalık hibe verenin izni olmadan harcanmamalıdır. Eğer mümkünse, bu fazlalık hibe veren kuruma iade edilmeli veya izni alınarak değerlendirilmelidir. Aksi takdirde, bu fazlalık üzerinde tasarruf etmek caiz olmaz.
Günümüzde devlet hibeleri genellikle resmi sözleşmelerle verildiğinden, sözleşmede belirtilen şartlara uymak esastır. Ayrıca, muhasebe ve denetim açısından da hibenin amacına uygun kullanılması zorunludur.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde, hibe ve bağışların amacına uygun kullanılmasını şart koşar. Ancak bazı alimler, küçük miktarlardaki kârların hibe sahibine bırakılabileceğini söylese de, bu konuda genel kanaat amaca riayettir.
Sonuç
Değerli Müslüman, devletten aldığınız proje hibesi için parayı dövize çevirmek caizdir; ancak dövizden elde ettiğiniz fazlalık sizin değildir ve izinsiz harcanmamalıdır. Bu fazlalığı hibe veren kuruma iade etmek veya izin almak en doğru yoldur.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
