Devletin Orman Arazisinin Kullanımı ve Ekimi
Sorunun Detayı
"Ormana komşu olan köylerde, eskiden beri gelen adet üzere tarlası ormana komşu olan kişiler orman alanı içerisindeki aşısız zeytin ağaçlarını ortaya çıkartmak için etraflarındaki makilik bitki örtüsünü temizlemekte, böylelikle ortaya çıkan zeytin ağaçlarına bakım yaparak onları aşılayarak kendi bahçelerinin ürünü imiş gibi ilgilenip ondan gelen mahsülü kullanmaktadırlar. Bu uygulama özellikle köy kültürü ile yetişmiş ve köyde ikamet eden ailelerin sıklıkla yaptığı bir işlem, belki de yüzyıllardır böyle yapılmış. Sonraki süreçte bu ağaçlar mirasa da konu olmaktadır. Böyle bir uygulamanın fıkhi karşılığı nedir?
-Yine ormana kıyısı olan köylerde, ormanlık alandan yol geçen yerlerde, mesirelik alanlarda, aileler kişiler ormanın ağaçtan yere düşmüş kozalağını, yere düşmüş dalları toplayıp ateş yakmakta kullanmaktalar. Bu uygulamada yaş ağacı kesenler de var, ancak benim sorum ağaçla ilişkisi kalmayan kuru dallar ve kozalaklar için geçerli, bazen de orman toprağından bir miktar alarak bitki yetiştirmek için özellikle saksı çiçeklerinde kullanmaktadırlar. Bir kişinin devletin satışa konu etmediği bu tür atıl orman varlığından faydalanmasının sakıncası var mıdır?"
Açıklama
Devlet orman arazilerindeki ağaçların ve bitki örtüsünün kullanımı, İslam fıkhında kamu malı (mâlikü'l-memlekât) kapsamında değerlendirilir. Orman arazisinde bulunan aşısız zeytin ağaçlarının ortaya çıkarılması ve bakımının yapılması ile ormandan düşen kuru dalların veya kozalakların toplanması gibi uygulamalar, hem kamu hukukuna hem de İslam hukukuna göre ele alınmalıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, devletin mülkiyetinde olan orman arazilerindeki ağaçlar ve bitkiler kamu malıdır. Bu tür malların izinsiz kullanımı veya müdahalesi caiz değildir. Orman içindeki aşısız zeytin ağaçlarını izinsiz ortaya çıkarmak, bakım yapmak ve mahsulünü almak hukuken ve fıkhen uygun değildir. Benzer şekilde, ormanlık alandan izinsiz kuru dal, kozalak toplamak veya toprağını almak da izne tabi olup, izinsiz kullanımı haramdır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de kamu mallarının korunması ve izinsiz müdahalenin yasaklığına işaret eden ayetler bulunmaktadır:
"Allah'ın haram kıldığı şeyleri helal saymayın. Allah'ın sınırlarını çiğnemeyin. Şüphesiz ki Allah, sınırlarını çiğneyenleri sevmez." (Bakara, 2/190)
Hz. Peygamber (sav) de kamu mallarına zarar vermekten sakındırmıştır:
"Müslüman, Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz ve onu aşağılamaz." (Buhari, Edeb, 27)
Detaylı Açıklama
Devlet ormanları, kamu malı olarak korunur ve izinsiz müdahale yasaktır. Eskiden köylerde uygulanan bu adetler, günümüzde devletin orman koruma politikaları ve çevre kanunları ile uyumlu değildir. Ormandaki aşısız zeytin ağaçlarının ortaya çıkarılması ve bakımının yapılması, orman ekosistemine zarar verebilir ve hukuki sorunlar doğurabilir. Ayrıca, bu ağaçlardan elde edilen ürünler devletin malı sayılır. Benzer şekilde, ormandan izinsiz kuru dal, kozalak veya toprak almak da orman kaynaklarının izinsiz kullanımıdır ve yasaktır.
Günümüzde orman arazilerinden faydalanmak isteyenler, ilgili devlet kurumlarından izin almak zorundadır. Orman Genel Müdürlüğü gibi kurumlar, ormanların korunması ve sürdürülebilir kullanımı için düzenlemeler yapar. Bu izinler alınmadan yapılan müdahaleler hem hukuki hem de dini açıdan sakıncalıdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak devlet malına izinsiz müdahaleyi caiz görmez. Ancak bazı yerel uygulamalarda, küçük çaplı ve zararsız kullanımlar konusunda tolerans gösterilebileceği belirtilir. Fakat bu, resmi izin alınmadan yapılmamalıdır.
Sonuç
Değerli Müslüman, orman arazilerindeki ağaç ve bitki örtüsüne izinsiz müdahale etmek, mahsulünü almak veya ormandan dal, kozalak ve toprak toplamak fıkhen uygun değildir. Bu tür kullanımlar için mutlaka resmi izin alınmalıdır. Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız prensibiyle hareket ederek, devletin koyduğu kurallara riayet etmek en doğrusudur.
