Çok Zor Durumda Faiz Kullanılabilir mi?

Açıklama

Faiz, İslam'da kesinlikle haram kılınmış bir kazanç türüdür. Ancak çok zor ve mecburi durumlarda, kişinin hayatını veya temel ihtiyaçlarını koruyabilmesi için faiz kullanması hakkında İslam alimleri arasında bazı istisnalar tartışılmıştır.

İslami Hüküm

Hanefi mezhebine göre, faiz (riba) kesinlikle haramdır ve mümkünse kesinlikle kaçınılmalıdır. Ancak kişi çok zor durumda kalırsa ve başka çaresi yoksa, hayatını veya temel ihtiyaçlarını sürdürebilmek için faiz kullanabilir. Bu durum zaruret (darura) kapsamındadır ve zaruretler haramları mübah kılar. Fakat bu, faizi helal kılmaz, sadece mecburiyetten dolayı geçici bir istisnadır.

Deliller

Kur'an-ı Kerim'de faizle ilgili kesin yasaklar bulunmaktadır:

"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar... Allah faiz yemeyi, alışverişi helal kılmıştır." (Bakara, 2/275)

Ayrıca zaruret halleri ile ilgili genel bir prensip vardır:

"Allah size güç yetiremeyeceğiniz şeyleri yüklemez..." (Bakara, 2/286)

Detaylı Açıklama

Değerli Müslüman, faiz kesinlikle haramdır ve mümkün olduğunca ondan kaçınılmalıdır. Ancak günümüzde ekonomik sıkıntılar, işsizlik, sağlık giderleri gibi zor durumlar insanları faizli kredi kullanmaya zorlayabilir. Hanefi fıkhında "zaruretler haramı mübah kılar" prensibi gereği, eğer kişi hayatını idame ettirmek, ailesini geçindirmek veya hayati bir ihtiyacını karşılamak için başka çaresi yoksa ve faizli kredi kullanmak zorunda kalırsa, bu durumda günahı hafifletilmiş olur. Fakat bu, faizin helal olduğu anlamına gelmez, sadece mecburiyetten dolayı geçici bir kolaylıktır. Mümkünse alternatif yollar aranmalı, borçlar en kısa sürede kapatılmalıdır.

Bu konuda Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:

"Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız, müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz." (Buhari)

Bu hadis, dini hükümler uygulanırken insanlara kolaylık sağlanması gerektiğini gösterir. Zor durumda olan bir müminin faize mecbur kalması halinde, bu durumun günahı hafifletilir.

Diğer Görüşler

Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde zaruret halleri kabul edilir. Ancak bazı alimler, faizden tamamen kaçınmanın mümkün olduğu alternatif yolların aranmasını daha çok vurgularlar. Diyanet İşleri Başkanlığı da faizden kaçınmayı esas alırken, zaruret durumunda kişinin günahının hafifletileceğini belirtir.

Sonuç

Sonuç olarak, faiz kesinlikle haramdır ve mümkün olduğunca kaçınılmalıdır. Ancak çok zor ve mecburi durumlarda, hayatı ve temel ihtiyaçları için başka çare bulamayan kişi faiz kullanabilir. Bu durum zaruret kapsamındadır ve geçici bir kolaylıktır. Her zaman faizsiz alternatifler araştırılmalı ve borçlar en kısa sürede kapatılmalıdır.