Boşanma
Sorunun Detayı
"Resmi nikahı olmadan evli olan bayanın eşi sırf nisbet olsun diye boşamıyorsa, iki tarafın da ailelerinden hakem tayin edilip onların boşayabileceği doğru mu? Doğruysa buna bir kaynak verebilir misiniz? (Hangi fıkıh kitabında geçiyor vb.) Bir de eşi böyle hakemlerin olduğu bir müzakere ortamına katılmayı reddederse ne yapılması lazım?"
Açıklama
Boşanma, İslam hukukunda evlilik bağının sona erdirilmesi anlamına gelir ve belirli şartlara bağlıdır. Resmi nikah olmadan evli sayılan çiftlerin boşanması da İslam fıkhında özel hükümler taşır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, resmi nikah olmadan birlikte yaşayan çiftler arasında evlilik bağı İslam açısından geçerli sayılmaz. Ancak, eğer aralarında İslam usulüne göre evlilik gerçekleşmişse (nikah kıyılmışsa), boşanma işlemi de İslam hukukuna göre yapılmalıdır. Hakem tayini ve onların boşama yetkisi ise ancak tarafların rızasıyla mümkündür; aksi halde hakemlerin boşama yetkisi yoktur. Boşama ancak kocanın veya mahkemenin kararıyla gerçekleşir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de boşanma ile ilgili genel hükümler yer almaktadır:
"Boşanmayı iki kere yapın, sonra ya iyilikle tutun ya da güzelce bırakın." (Bakara, 2:229)
Hadislerde ise boşamanın kocanın yetkisi olduğu ve hakemlerin sadece arabuluculuk yapabileceği belirtilir:
"Allah katında en sevilen helal şey, kadının boşanılmasıdır." (Müslim)
Detaylı Açıklama
Resmi nikah olmadan birlikte yaşamak İslam hukukunda evlilik sayılmaz. Ancak, bazı durumlarda toplumda "nisbet" için evli gibi gösterilmek istenebilir. Bu durumda İslam hukuku açısından evlilik bağı oluşmadığı için boşanma da söz konusu olmaz. Eğer taraflar arasında İslam usulüne uygun bir nikah varsa, boşanma ancak kocanın iradesiyle veya mahkeme kararıyla olur. Hakem tayini, ailelerin arabuluculuğu anlamında olabilir, ancak hakemlerin boşama yetkisi yoktur. Bu konuda Hanefi fıkhında "hakemlerin boşama yetkisi yoktur, sadece arabuluculuk yapabilirler" görüşü yaygındır. Bu görüş, Hanefi fıkhı klasik kaynaklarında (örneğin; İbn Abidin, Reddü'l-Muhtar) detaylıca işlenmiştir.
Eğer eş, hakemlerin olduğu müzakere ortamına katılmayı reddederse, bu durumda tarafların anlaşmazlığı mahkemeye taşınabilir. Türkiye'de resmi nikah varsa, boşanma davaları Aile Mahkemelerinde görülür. Resmi nikah yoksa, İslam hukukuna göre evlilik geçerli değil sayılır ve boşanma da söz konusu olmaz. Ancak toplumsal ve hukuki sorunlar için resmi nikahın yapılması tavsiye edilir.
Diğer Görüşler
Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde de hakemlerin boşama yetkisi yoktur, sadece arabuluculuk yaparlar. Boşama ancak kocanın iradesiyle veya mahkeme kararıyla gerçekleşir. Dolayısıyla mezhepler arasında bu konuda ihtilaf yoktur.
Sonuç
Değerli Müslüman, resmi nikah olmadan evlilik İslam açısından geçerli sayılmaz; dolayısıyla boşanma da söz konusu olmaz. Eğer nikah varsa, boşama yetkisi sadece kocaya veya mahkemeye aittir. Ailelerin hakem tayini sadece arabuluculuk içindir, boşama yetkisi yoktur. Eş müzakereye katılmazsa, resmi yollarla çözüm aranmalıdır.
