Borçlarımı Ödeyemiyorum, Ne Yapmalıyım?
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm. Hocam, ben ticaret yapıyordum, bir kaç yıl önce dolandırıldım ama ticaretimi durdurmadım. Borçlarımı ödemek için çok çalıştım ama netice alamadım; aksine zamanla zarar daha da büyümüş (farkında olmadan). Alacaklılardan bir kısmı haklarını helal ettiler ama ben tamamını ödemek istiyorum. Fakat kendi geçimimi bile yapamaz haldeyim şu an. Kul hakkı beni çok korkutuyor. Borçlunun namazı kılınmaz, ruhu arşa yükselmez, cennete giremez deniliyor. Çok çaresiz ve psikolojik olarak çökmüş durumdayım. Ne yapmam gerek? Allah sizden razı olsun."
Açıklama
Borçlarını ödeyememek, birçok Müslümanın karşılaşabileceği zor bir durumdur. Bu durumda İslam'ın rehberliği, borçlunun hakkaniyetle hareket etmesi ve sabırlı olmasıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre borçlu, borcunu ödemekle yükümlüdür. Ancak maddi imkânsızlık varsa, borçluya kolaylık sağlanması gerekir. Borçlu, elinden geldiğince borcunu ödemeye çalışmalı, ancak geçim sıkıntısı varsa borç verenlerden süre talep edebilir. Kul hakkı çok önemlidir; ancak borçlu, samimi niyetle çaba gösterirse Allah rahmet eder.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de borçlulara kolaylık gösterilmesi emredilir:
"Borçlu zor durumda ise ona kolaylık tanıyınız ta ki ödeyebilsin." (Bakara, 2:280)
Hz. Peygamber (sav) de borçluya kolaylık gösterilmesini tavsiye etmiştir:
"Borçlu zor durumda ise ona kolaylık gösteriniz veya borcunu bağışlayınız." (Buhari, Edeb 69)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, borçlar kul hakkıdır ve bu konuda çok hassas olunmalıdır. Ancak borçlu kişi, elinden geldiği kadar borcunu ödemeye çalışmalı, fakat kendi geçimini zorlaştıracak şekilde borç ödemeye kalkmamalıdır. Çünkü İslam'da zorluk kaldırmak esastır. Borç verenlerle iletişim kurup durumu anlatmak, onlardan süre istemek veya taksitlendirme talep etmek doğru bir yaklaşımdır.
Alacaklıların bir kısmının hakkını helal etmesi büyük bir rahmettir, ancak sen yine de kalan borçlar için samimi çaba göstermelisin. Psikolojik olarak da kendini yıpratmamalısın; dua etmek, sabretmek ve Allah'a tevekkül etmek önemlidir. Kul hakkı konusunda tövbe etmek, borçları ödemek için gayret göstermek ve mümkünse sadaka vermek kalbi rahatlatır.
Unutma ki, borçluya kolaylık sağlamak hem Kur'an emridir hem de Peygamberimizin sünnetidir. Zor durumda olan borçlu, borcunu ödeyene kadar namazı kılınmaz veya ruhu arşa yükselmez gibi ifadeler kesinlikle doğru değildir. Bu tür sözler halk arasında yanlış anlaşılmalara yol açar. İslam, kul hakkını önemser ama aynı zamanda merhamet ve kolaylık dinidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de benzer şekilde borçlunun zor durumda olması halinde kolaylık gösterilmesi esastır. Şafii mezhebi de borçluya zaman tanınmasını ve zor durumda ise borcun ertelenmesini tavsiye eder. Maliki ve Hanbeli mezheplerinde de borçlunun durumuna göre borcun ödenmesi konusunda esneklik vardır.
Sonuç
Öncelikle borç verenlerle iletişim kurarak durumunu dürüstçe anlat, onlardan süre veya taksit talep et. Elinden geldiği kadar borcunu ödemeye çalış, ancak kendi geçimini zorlamamalısın. Kul hakkı konusunda samimi ol ve Allah'tan yardım dile. Psikolojik olarak kendini yıpratma, sabret ve dua et. Allah kolaylık versin.
