Borç, Zekât Yerine Geçer mi?
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm hocam. Zekât konusunda sorum olacak; benim bir kişiden alacağım var yüklü miktarda. Bu kişi şu an bildiğim kadarıyla iflas etti, bu kişiden alacağım olan miktarı zekât olarak düşebilir miyim? Yoksa nasıl bir yol izlemem gerekiyor?"
Açıklama
Değerli Müslüman, zekât, malın belirli bir miktarının Allah rızası için verilmesidir. Borç alacak meselesi ise malın henüz elde edilmemiş veya tahsil edilmemiş kısmını ifade eder. Bu nedenle borç, zekât yerine geçmez.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, henüz tahsil edilmemiş borçlar, yani alacaklar, zekâtın hesaplanmasında mal olarak sayılmaz. Zekât, kişinin elinde bulunan ve nâsıl tasarruf edebileceği mallardan farz olur. Eğer alacak tahsil edilmezse, onun üzerinden zekât verilmez.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de zekâtın maldan verilmesi emredilmiştir:
“Mallarınızda zekât verin.” (Tevbe, 9/103)
Hz. Peygamber (sav) de malın tasarruf edilebilir olmasını şart koşmuştur:
“Zekât, malın üzerinde tasarruf edebildiğiniz şeyden farzdır.” (Sahih Buhari)
Detaylı Açıklama
Alacaklar, özellikle iflas etmiş ya da ödeyemeyen borçluların durumunda, tahsil edilmesi belirsizdir. Hanefi fıkhına göre, henüz tahsil edilmemiş alacaklar zekât nisabına dahil edilmez. Ancak, alacağınız tahsil edilirse, o zaman o miktar üzerinden zekât vermeniz gerekir.
Eğer alacağınızın tahsil edilmesi mümkün görünmüyorsa ve bu durum kesinleşmişse, bazı alimler bu alacağı zarar olarak kaydedip, zekât hesaplamasında dikkate almamanızı önerir. Ancak bu konuda ihtilaf vardır ve dikkatli olmak gerekir.
Pratikte, alacağınızın durumunu takip etmeli, tahsil edilebilir hale geldiğinde zekâtını vermelisiniz. Borcun iflas nedeniyle ödenememesi durumunda, bu miktarı zekâtınızdan düşemezsiniz; çünkü zekât, malın gerçek ve tasarruf edilebilir kısmından farzdır.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de genel olarak benzer görüş hakimdir. Şafii ve Hanbeli mezhepleri de tahsil edilmemiş alacakların zekâta dâhil edilmemesi gerektiğini belirtirler. Malikî mezhebi ise alacağın tahsil edilip edilmemesine göre farklı değerlendirme yapabilir, ancak genelde tahsil edilmemiş alacak zekâtın hesabında sayılmaz.
Sonuç
Özetle, iflas etmiş bir kişiden olan alacağınızı zekât yerine düşemezsiniz. Alacak tahsil edilinceye kadar zekât hesaplamasında dikkate almayınız. Bu konuda sabırlı olun ve alacağınızın durumu netleşince zekâtınızı veriniz.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
