Borç Verildikten Sonra Zekât Olarak Değiştirilebilir Mi?
Sorunun Detayı
"Size kafama çok takılan bir konuyu sormak istiyorum. Kardeşime 3000 dolar borç para verdim. Geri ödenmesi hakkında kesin bir tarih konuşmadık. Kardeşime; ne zaman paran olursa o zaman öde diye konuştuk. Kardeşim de memur bunu azar azar biriktirip geri ödeyeceğini kesinlikle biliyorum ve su an kardeşim evlilik hazırlılıkları içerisinde ve paraya ihtiyacı var. Ben bu alacağımı ödemem gereken zekâtıma karşılık sayabilir miyim? Ve bunu kardeşime de söyledim. O da razı oldu. Dini açıdan caiz midir? Yardımcı olursanız çok çok sevinirim."
Açıklama
Borç verilen paranın zekât olarak sayılıp sayılmayacağı, İslam hukukunda önemli bir konudur. Bu durumda, borcun geri ödenme şartları ve zekâtın mahiyeti dikkate alınmalıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, borç verilen para zekât olarak doğrudan sayılmaz. Çünkü zekât, malın sahip olunan miktarı üzerinden farz olur ve borç verilen para, henüz geri alınmamış bir alacak olarak değerlendirilir. Bu nedenle, borcun geri ödenmesi beklenir ve ancak alacak kesinleşip elde edilince zekâtı verilir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de zekât, sahip olunan mal üzerinden farz kılınmıştır:
"Mallarınızda, yılda bir defa, belirli bir nisap miktarına ulaştığında zekât verin." (Tevbe, 9/103)
Hz. Peygamber (s.a.v) de zekâtın mal üzerinde olduğunu belirtmiştir:
"Her yıl Ramazan sonunda malınızda zekât vardır." (Buhari, Zekât 1)
Detaylı Açıklama
Kardeşinize verdiğiniz 3000 dolar, henüz size geri dönmemiş bir alacak olduğundan, bu para sizin malınız sayılmaz. Zekât, sahip olunan ve tasarruf edilen mal üzerinden verilir. Borç para, geri alınmadığı sürece sizin malınız değildir ve zekâtı ona göre hesaplanmaz. Geri ödeme kesinleştiğinde ve para size ulaştığında, o zaman zekâtını vermeniz gerekir.
Bu durumda, borcunuzu zekât olarak saymak doğru olmaz. Çünkü zekât, malın gerçek sahibinin tasarrufunda olmasıyla farz olur. Ayrıca, borcunuzu zekât olarak saymanız, kardeşinizin de rızası olsa bile, İslam hukukunda geçerli bir uygulama değildir. Zekât ibadeti, belirli şartlara bağlıdır ve borç alacak ilişkilerinde farklı değerlendirilir.
Günümüz şartlarında, borç verdiğiniz kişinin ödeme gücü ve niyeti önemli olmakla birlikte, bu durum zekâtın hükmünü değiştirmez. Borç kesin olarak geri alındığında, o mal üzerinden zekât verilir.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de benzer şekilde, borç verilen para zekât olarak sayılmaz. Ancak bazı alimler, borcun tahsil edilmesinde zorluk varsa ve borçlu fakir durumdaysa, zekâtın borçluya verilmesi tavsiye edilir. Fakat bu, borcun zekât olarak kabul edilmesi değil, zekâtın infak edilmesi anlamındadır.
Sonuç
Değerli Müslüman, borç verdiğiniz para zekât olarak sayılmaz. Geri ödeme gerçekleştiğinde, o zaman zekâtınızı vermeniz gerekir. Borcunuzu zekât yerine geçirme düşüncesinden kaçının ve zekât ibadetini şartlarına uygun şekilde yerine getirin.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
