Bir Sene Vadeli Satıştan Elde Edilen Kazanç
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm. Hocam kız kardeşim yaklaşık 8 sene önce evlendi. Ailem kardeşimi verirken başlık parası almamış ( ya da bu durumda almış oluyorsa almış diyelim) ancak benim için bekârım diye 2 bilezik istemişler. Evlenecek olan kız kardeşim için bir iki ihtiyaç için 1000 TL para benim 2 bilezik için de 3000 TL para vermişler. Şimdi elhamdülillah biz bu hatayı ailecek anladık (gerekirse parayı vermek pahasına) ne yapmamız ne kadar doğru olur? Ayrıca ben yaklaşık bir buçuk sene önce 90-95 bin TLl istediğim bir evimi amcama tam bir sene sonra vermesi şartıyla 100 bin tl ye vadeli sattım. O da acil para ihtiyacı olduğu için 83 bine sattı. Bir yerden beklediği parayı henüz alamayınca bir kaç ay önce senesi doldu. Parası her an gelebilir ancak parayı verseydi ev alacağım için mağduriyetimden dolayı bir seneden sonra kiramı karşılamaya başladı. Ben bir kaç ay sonra rahatsız olup bunu araştırmak istedim, her ne kadar mağdur olsam bu faiz midir? İkincisi faizse bile, gününde öde(ye)mediğinden andlaşma iptal oluyor mu? Oluyorsa benim ondan yine bir sene sonra dediğimiz 100 bin mi alacaklı oluyorum yoksa o günün peşin fiyatı neyse (90-95) mi alacaklı oluyorum. Allah hayrınızı kabul buyursun hakkınızı helal edin. Vesselam."
Açıklama
Bu soruda iki ayrı mesele bulunmaktadır: Birincisi, evlilikte verilen başlık parası ve bilezik meselesi; ikincisi ise vadeli satıştan doğan kazancın faiz hükmü ve alacak durumu.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, evlilikte verilen başlık parası (mehir) ve hediye olarak verilen bilezikler, tarafların rızasıyla yapılmışsa helaldir. Ancak zorla veya haksız şekilde talep edilmesi uygun değildir. Vadeli satışta ise, satış bedelinin vade farkı ile artırılması (yani peşin fiyat ile vadeli fiyat arasında fark olması) genellikle faiz (riba) olarak değerlendirilir ve haramdır. Ancak mağduriyetin giderilmesi için uzlaşma ve helalleşme önemlidir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de faizle ilgili açık uyarılar vardır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar..." (Bakara, 2:275)
Evlenme ve mehirle ilgili olarak Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
"Mekruh olan, kadın için aşırı mehir istemektir." (Buhari, Nikah 40)
Detaylı Açıklama
Kardeşim, evlilikte verilen mehir ve hediyeler karşılıklı rıza ile yapılırsa helaldir. Ailenizin 2 bilezik istemesi, eğer zorla veya haksız yere değilse, helaldir. Ancak siz bu konuda bir yanlışlık olduğunu düşünüyorsanız, helalleşmek ve gerekirse maddi olarak telafi etmek güzel bir davranıştır. Bu, aile bağlarını güçlendirir ve kalpleri yumuşatır.
Vadeli satışta ise, peşin fiyat ile vadeli fiyat arasındaki fark faiz hükmüne girer. Hanefi mezhebine göre, vade farkı almak riba sayılır. Bu nedenle, vadeli satışta kazanç elde etmek için fiyat artırmak caiz değildir. Ancak mağduriyetiniz varsa ve alacaklı ile uzlaşma yoluna gidiyorsanız, bu durum farklı değerlendirilir. Ödemede gecikme nedeniyle anlaşmanın iptal olması veya alacağın yeniden belirlenmesi konusunda ise, tarafların karşılıklı rızası önemlidir. Eğer anlaşmada böyle bir hüküm yoksa, genellikle vadeli satışta belirtilen fiyat geçerlidir. Ancak güncel piyasa fiyatı üzerinden yeniden değerlendirme yapılabilir, bu da tarafların anlaşmasına bağlıdır.
Diğer Görüşler
Şafii ve Maliki mezheplerinde de vadeli satışta vade farkı almak caiz değildir. Hanbeli mezhebi de benzer görüştedir. Ancak bazı çağdaş alimler, ticari uygulamalar ve mağduriyet durumları göz önünde bulundurularak, belirli şartlarda vade farkının kabul edilebileceğini ifade etmişlerdir. Bu konuda ihtilaf vardır ve dikkatli olunmalıdır.
Sonuç
Özetle, evlilikte verilen mehir ve hediyeler karşılıklı rızaya dayalıdır ve helaldir. Vadeli satışta vade farkı almak faizdir ve caiz değildir. Gecikme durumunda anlaşmanın iptali veya alacak miktarının yeniden belirlenmesi tarafların uzlaşmasına bağlıdır. Mağduriyetinizi gidermek için helalleşmek ve hakkı gözetmek en doğrusudur.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
