Başkası adına yapılan yardım ve kurban, ödeme yapılmazsa geçerli olur mu?
Sorunun Detayı
"Hocam Afrika’da göz ameliyatları için para toplanıyordu. Bir yakınımız, “Benim adıma da verin, parayı size sonra vereceğim” dedi. Onun adına niyet ederek yardımı yaptım ancak parayı hâlâ vermedi. Bu durumda, bu yardım onun adına kabul olur mu? Yardımın onun adına geçerli olması için paranın kendi malından çıkması şart mıdır?
Aynı şekilde, kurbanda birisi, “Benim adıma kurban kesin, parasını sonra vereceğim” der fakat parayı vermezse ya da çok geç verirse, bu kurban onun adına kabul olur mu?
Bu tür durumlarda yardım ve kurban gibi ibadetlerin geçerli olması için nasıl bir yol izlenmesi gerektiğini açıklar mısınız?"
Açıklama
Başkası adına yapılan yardım ve kurban ibadetlerinde, niyetin ve malın durumu önemlidir. Bu tür ibadetlerin geçerliliği, malın gerçek sahibinden çıkması ve niyetin samimiyetine bağlıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir kimse başkası adına yardım veya kurban yapabilir ancak bu ibadetlerin geçerli olması için malın gerçek sahibinden çıkması gerekir. Yani, yardım veya kurban bedelinin, adına yapılan kişi tarafından ödenmesi veya onun malından verilmesi şarttır. Eğer ödeme yapılmazsa veya geç yapılırsa, bu ibadet onun adına geçerli olmaz.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de infak ve sadaka ile ilgili ayetlerde malın gerçek sahibinden çıkması gerektiği vurgulanır:
"Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin; ancak karşılıklı rızaya dayanan ticaret olsun." (Nisa, 4/29)
Bu ayet, malın gerçek sahibinin rızası ve malın kendisinden çıkması gerektiğine işaret eder.
Hadislerde de sadaka ve kurbanın malın sahibinden çıkması gerektiği belirtilmiştir:
"Sadaka, ancak sahibinin malından olur." (Buhari, Sadaka 4)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, başkası adına yardım veya kurban yaparken, niyet etmek önemli olmakla birlikte, malın gerçek sahibinden çıkması da şarttır. Örneğin, Afrika’daki göz ameliyatları için toplanan yardımı, bir yakının adına yapmanız onun adına geçerli olmaz eğer o kişi parayı size sonra vermemişse. Çünkü yardımın kaynağı onun malı değil, sizin malınızdır. Bu durumda yardım sizin adınıza yapılmış olur.
Kurban konusunda da benzer durum geçerlidir. Birisi "Benim adıma kurban kesin, parasını sonra vereceğim" dediğinde ve parayı vermezse, kurban onun adına kabul olmaz. Çünkü kurbanın geçerli olması için kurban bedelinin kurbanı kestiren kişinin malından çıkması gerekir.
Bu tür durumlarda en sağlıklı yol, yardım veya kurban bedelinin önceden alınmasıdır. Eğer mal henüz alınmamışsa, o kişi adına niyet etmek yerine, kendi adınıza niyet etmek daha uygundur. Böylece ibadetiniz geçerli olur ve karşı tarafın malını kullanma konusunda sorun yaşanmaz.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de genel olarak malın sahibinden çıkması gerektiği görüşündedir. Ancak bazı durumlarda, güvenilir bir vekaletle veya borçlanarak yapılan yardımların geçerli olabileceği belirtilir. Fakat bu da mal sahibinin rızası ve niyetinin samimiyeti ile mümkündür.
Sonuç
Yardım ve kurban gibi ibadetlerde, malın gerçek sahibinden çıkması esastır. Başkası adına yapılan yardımlar ve kurbanlar, ödeme yapılmadıkça veya mal ondan çıkmadıkça geçerli olmaz. Bu nedenle, yardım veya kurban bedelinin önceden alınması ve mal sahibinin rızasının sağlanması gerekir.
