Bankanın, malı leasing yöntemiyle vadeli olarak kiralaması
Sorunun Detayı
"Mali sıkıntılar yaşadığım için nakit para ihtiyacı doğdu. Katılım bankalarında, yaygın olmamakla birlikte benim gibi zorda kalan kişiler için uygulanmakta olan iki yöntem olduğunu öğrendim. Bu iki yöntemin detayları özetle aşağıdaki şekilde. Bu yöntemlerle ihtiyacı gidermek caiz olur mu?
1. Banka Londra metal borsasında satılan değerli metallerden (platin, bakır, vb.) alım yapıyor. Bu metali size vadeli olarak satıyor. Sizin mülkiyetinize geçen bu metali sizin adınıza borsada satıyor ve elde edilen nakit parayı sizin hesabınıza geçiriyor. Siz öncesinde bankaya borçlandığınız vadede ödemeleri yapıyorsunuz.
2. Size ait bir malı (araba, vb) bankaya satıyorsunuz. Elde ettiğiniz parayla ihtiyaçlarınızı görüyorsunuz. Banka bu malı size leasing yöntemiyle vadeli olarak kiralıyor. Siz malınızı kullanmaya devam ediyorsunuz. Borcunuz bittiğinde banka, size kiralamış olduğu bu malı sembolik bir ücret karşılığında size devrediyor."
Açıklama
Leasing yöntemiyle bankadan vadeli mal kiralama ve vadeli satış işlemleri, günümüzde finansal ihtiyaçları karşılamak için kullanılan yöntemlerdendir. Bu yöntemlerin İslam hukukundaki caizliği, işlemin mahiyetine ve faiz (riba) unsuru taşıyıp taşımadığına bağlıdır.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, leasing (iktina) ve vadeli satış işlemleri, faiz unsuru içermediği ve gerçek bir mal alım-satımı ile kiralama ilişkisi kurulabildiği sürece caizdir. Ancak işlemin sadece şeklen faizsiz gösterilip, özünde faizli krediye dönüşmesi caiz değildir.
Deliller
Kur'an'da faiz kesinlikle yasaklanmıştır:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir..." (Bakara, 2:275)
Hz. Peygamber (s.a.v) de faizle ilgili şöyle buyurmuştur:
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpayla, hurma hurmayla, tuz tuzla aynı miktarda ve aynı türden olarak takas edilmedikçe faizlidir." (Buhari, Müslim)
Detaylı Açıklama
1. Yöntemde banka, değerli metali alıp vadeli olarak size satıyor, siz de bu metali borsada satıp nakit elde ediyorsunuz. Burada önemli olan, malın gerçek mülkiyetinin size geçmesi ve satışın gerçek olmasıdır. Vadeli satış (salam ve istisna hariç) Hanefi mezhebinde caizdir ancak vadeli satışta fiyatın peşin satış fiyatından fazla olması faiz hükmüne girebilir. Bu nedenle, vadeli satışta fiyat farkının faiz unsuru taşımaması gerekir.
2. İkinci yöntemde ise, sizin malınızı bankaya satmanız ve bankanın size leasing yöntemiyle vadeli kiralaması söz konusudur. Hanefi mezhebinde leasing (iktina) usulü, malın gerçek satışı ve kiralanması şartıyla caizdir. Ancak burada da kira bedelinin makul ve piyasa şartlarına uygun olması, ve kira ile satış fiyatı arasında faiz unsuru bulunmaması gerekir.
Her iki yöntemde de işlemin şeffaf, gerçek mal alım-satımı ve kiralama esasına dayanması, faizden kaçınılması önemlidir. Türkiye'deki Katılım bankaları bu prensiplere uygun finansman yöntemleri geliştirmektedir. Ancak işlemin detayları ve sözleşme şartları mutlaka uzman bir hukukçu ve ilahiyatçı tarafından incelenmelidir.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde vadeli satış ve leasing yöntemleri caiz görülür. Malikilerde vadeli satışta fiyat farkı daha hassas değerlendirilir. Bazı çağdaş alimler, işlemin faizden kaçınması ve gerçek mal hareketi olması şartıyla bu yöntemleri uygun görür.
Sonuç
Değerli Müslüman, bankanın leasing yöntemiyle vadeli mal kiralaması ve vadeli satış işlemleri, faiz unsuru taşımadığı ve gerçek mal alım-satımı ile kiralama esasına dayandığı sürece Hanefi mezhebine göre caizdir. Ancak sözleşme detayları dikkatle incelenmeli, faizden kaçınılmalıdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
