Banka üzerinden alışverişte kar payı
Sorunun Detayı
"Üç ortaklı bir şirketimiz var. Ortaklar, ben, babam ve eniştem. Beyaz eşya alım satım işi ile meşgulüz. Fabrikalardan dönem sonu yüklü alımlarda fabrikanın vadeli satışının yüksek olması sebebi ile Albaraka’dan toplu alım yaparak banka üzerinden o firmaya ödeme yapıp bankaya borçlanmaktayız. Sözünü ettiğim banka hesabında babamın kendine özel şahsi parası bulunmaktadır. Malum üzeredir ki babama verilen kar payı ile bizim bankaya verdiğimiz kar payı yaklaşık iki katı olduğu gibi bir sürü de vergi gibi ekstra masraf almaktadır. Şirketi ayrı düşünürsek babamızın, bize bu malları banka yerine kendisi alıp satsa buradan doğacak satış karından da babamız biraz istifade etse biz de daha makul az bir fark vererek bu satışı babamız üzerinden alışveriş yapabilir miyiz? Bu durumun dini olarak hükmü nedir, nasıl olabilir?"
Açıklama
Bankalar üzerinden yapılan alışverişlerde kar payı ve faiz konusu, İslam hukukunda hassasiyetle ele alınan bir meseledir. Ortaklar arasında yapılan ticari işlemlerde faizsiz ve helal yöntemlerin tercih edilmesi önemlidir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, faiz (riba) kesinlikle haramdır ve ticari işlemlerde faiz içeren kar payı almak veya vermek caiz değildir. Babadan alınan kar payının, bankaya ödenen kar payından farklı ve yüksek olması durumunda, bu farkın faiz unsuru taşıyıp taşımadığına dikkat edilmelidir. Babadan mal alıp satmak, eğer gerçek bir ticari işlem olarak yapılır ve faiz unsuru içermezse, caizdir.
Deliller
Faizin haramlığı Kur'an'da açıkça belirtilmiştir:
"Faiz yiyenler ancak şeytanın çarptığı kimseler gibidir. Bu yüzden onlar, hidayete eremezler." (Bakara, 2/275)
Hz. Peygamber (s.a.v) de faizle ilgili kesin uyarılarda bulunmuştur:
"Faiz alıp verenler, kıyamet günü Allah'tan uzaklaştırılırlar." (Sahih Müslim)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, şirketinizde babanızın şahsi parasını kullanarak banka yerine babanızdan mal alımı yapmanız, eğer gerçek bir ticari işlem olarak gerçekleşirse ve arada faiz unsuru bulunmazsa, İslam açısından daha uygun olabilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, kar payının gerçek bir ticari kazanç olmasıdır; yani babanızın malı alıp satarken zarar veya kar riski taşıması gerekir. Sadece faiz benzeri sabit bir getiri sağlamak veya aradaki farkı faiz olarak almak caiz değildir.
Bu durumda, babanızın malı alıp satması, ticari bir faaliyet olarak yapılmalı, fiyatlar piyasa koşullarına uygun ve şeffaf olmalıdır. Ayrıca, vergi ve diğer masraflar da göz önünde bulundurulmalıdır. Böylece hem şirkete hem de babanıza helal kazanç sağlanmış olur.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de faiz konusunda Hanefi mezhebiyle benzer görüştedir. Şafii mezhebinde de faiz kesinlikle haramdır ve ticari işlemlerde faiz unsuru olmamalıdır. Ancak bazı çağdaş İslam finans kurumları, kar-zarar ortaklığı (mudaraba) veya satışa dayalı finansman yöntemleriyle faizsiz çözümler sunmaktadır.
Sonuç
Babanızın şahsi parasını kullanarak mal alım-satımı yapmak, faiz unsuru taşımadığı sürece İslam'a uygundur. Bu işlemin gerçek ticari bir faaliyet olarak yürütülmesi, fiyatların piyasa koşullarına uygun olması ve faizden kaçınılması önemlidir. Böylece hem şirketiniz hem de babanız helal kazanç sağlamış olur.
