Babanın Borcunu Ödememesi
Sorunun Detayı
"Hocam, biz 4 kardeşiz; 2 kız, 2 erkek. En büyük ablam gençlik zamanında evlenmeden önce 5-8 sene arası çalışmış ve kazandığı parayı babama vermiş. O dönemlerde babam Türkiye’den bir bina satın aldı. Ablam evlendikten sonra tabi kendi evini kurdu. Babam ama ablamın çalıştığını hiç söz konusu yapmıyor. Ben yaptırdım diyor. Ablam babamdan iki defa hakkını istedi, ben sana çalıştım benim hakkımı ver dedi. Babam da ben de seni büyüttüm bu yaşa getirdim diyor. Babamın şu anda 8 dairesi, 2 dükkanı, 2 tane de köyde babadan kalma dairesi var. Babam miras verecek ama ablam ayriyeten hakkını istiyor. Diğer kız kardeşim benim kadar çalışmadı, ben ondan fazla almam gerekiyor diyor. Miras paylaşımı nasıl olmalı ve baba hakkına ne dersiniz?"
Açıklama
Bu mesele, babanın borcunu ödememesi ve miras paylaşımı ile ilgili olup, aile içi hak ve adaletin nasıl sağlanacağı konusunu içerir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, bir kimseye borçlu olan kişi, borcunu ödemekle yükümlüdür. Borç, mirastan önce ödenir. Ayrıca, miras paylaşımında Kur'an-ı Kerim'de belirtilen hisseler esas alınır. Ancak, bir kimseye borçlu olan mirasçı, bu borcunu talep edebilir ve bu borç mirastan mahsup edilir.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de miras ve borçla ilgili hükümler açıkça belirtilmiştir:
"Allah size çocuklarınız hakkında, erkek için dişiden iki pay, eğer çocuklarınız sadece kızlarsa ikiden fazla ise onlara üçte iki pay, eğer bir kız ise ona yarım pay verir." (Nisa, 4/11)
"Bir kimse vefat ettiğinde, borçları ödenmeden mirasçılarına mal bırakırsa, borçlar ödenmeden mirasçılar mirasa tasarruf edemezler." (Hadis, Buhari ve Müslim)
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, ablanızın gençlik döneminde çalışıp babanıza verdiği para, babanızın üzerinde bir borç hakkı oluşturur. Bu borç, miras paylaşımından önce ödenmelidir. Babamın "ben seni büyüttüm" demesi, çalışılan paranın hakkını ortadan kaldırmaz. Çünkü çalışılan ve verilen para, babanızın mal varlığına eklenmiş ve onun borcudur.
Miras paylaşımı ise Kur'an-ı Kerim'deki hükümler doğrultusunda yapılmalıdır. Erkek ve kız kardeşler arasında miras payları bellidir; erkek kardeşler kız kardeşlerin iki katı alır. Ancak ablanızın babaya verdiği para ayrı bir borç olarak değerlendirilir ve mirastan önce ödenir. Bu durumda, ablanızın hakkı korunmuş olur ve diğer kardeşlerin hakkı da Kur'an hükümlerine göre dağıtılır.
Diğer kız kardeşin daha az çalışması, miras payını etkilemez çünkü miras payları sabittir. Ancak, miras dışında babanızın ablanıza borcu varsa, bu borcun ödenmesi adalet gereğidir.
Babanızın mal varlığı çoksa ve borçlar ödenmeden miras payları dağıtılırsa, bu İslam hukukuna aykırıdır. Bu nedenle, ablanızın hakkı mutlaka gözetilmelidir.
Diğer Görüşler
Diğer mezheplerde de genel olarak borcun mirastan önce ödenmesi esastır. Ancak bazı mezheplerde borcun ispatı konusunda farklı uygulamalar olabilir. Örneğin, Şafii mezhebi borcun ispatını daha titiz değerlendirir. Fakat borcun varlığı kabul edilirse, mirastan önce ödenmesi konusunda ittifak vardır.
Sonuç
Babanızın ablanıza olan borcu, miras paylaşımından önce ödenmelidir. Miras ise Kur'an-ı Kerim'deki paylara göre adaletli şekilde dağıtılmalıdır. Aile içi haklar korunmalı, adalet ve hakkaniyet gözetilmelidir.
