Alzheimer Hastası Fidye Verir mi?
Sorunun Detayı
"Alzheimer hastası yakınım oruç tutmaya niyetleniyor, ancak günde 5-10 defa yiyecek bulduğunda yiyor. Fidye vermek gerekir mi?"
Açıklama
Alzheimer hastalığı gibi zihinsel rahatsızlıklar oruç tutma konusunda özel değerlendirme gerektirir. Bu tür hastaların oruç tutup tutamayacağı, oruçlarını bozduklarında fidye (kaza veya fidye) verip vermemeleri İslam hukukunda önemli bir meseledir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, akli dengesi bozuk olan, yani orucunu tutamayacak derecede zihinsel engeli bulunan kişiler oruçtan muaf tutulur. Böyle bir kişi orucunu bozduğunda fidye vermesi gerekmez, çünkü oruç tutma yükümlülüğü ortadan kalkmıştır.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de akıl hastaları ile ilgili hüküm açıkça belirtilmiştir:
"Akıl hastaları hakkında size bir günah yoktur." (Bakara, 2/286)
Hz. Peygamber (sav) de akıl hastalarının ibadet yükümlülüğünden muaf olduklarını belirtmiştir:
"Akıl hastası ve çocuklar hakkında sorumluluk yoktur." (Buhari, Müslim)
Detaylı Açıklama
Alzheimer hastalığı, kişinin zihinsel fonksiyonlarını etkileyerek oruç gibi ibadetlerde niyet ve irade gerektiren eylemleri yerine getirmesini güçleştirir. Eğer hasta, oruçlu olduğu halde sık sık yemek yiyorsa ve bu davranış bilinçli değilse, bu kişi oruçtan muaf tutulur. Böyle durumda oruç bozma fidyesi (kaza veya fidye) gerekmez. Ancak hastanın durumu zamanla değişebilir; eğer bilinçli olarak oruç tutabiliyorsa, o zaman oruç tutmaya devam eder ve bozarsa kaza gerekir.
Yakınlar olarak hastanın durumunu iyi gözlemlemek, doktor ve din görevlilerinden destek almak faydalıdır. Hastanın oruç tutması sağlık açısından sakıncalıysa oruç tutmaması gerekir. İslam dini kolaylık ve rahmet dinidir, zorlaştırmak değil kolaylaştırmak esastır.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de benzer şekilde akli dengesi bozuk olanların oruçtan muaf olduğunu belirtir. Şafii, Malik ve Hanbeli mezheplerinde de akıl hastalarının oruç tutma yükümlülüğü yoktur ve fidye verilmez.
Sonuç
Değerli Müslüman, Alzheimer hastası yakınınızın oruç tutma konusunda zorlandığı ve sık sık yemek yediği durumlarda fidye vermeniz gerekmez. Hastanın durumu değişirse, oruç tutmaya uygun hale gelirse o zaman kaza orucu gündeme gelir.
