Altın Üzerinden Nisap Miktarı
Sorunun Detayı
"Selamünaleyküm hocam. Öncelikle Allah sizden razı olsun, sohbetlerinizden ve fetvalarınızdan elimizden geldiğince faydalanmaya çalışıyoruz. Müsaadeniz olursa benim de size birkaç sorum olacak.
1. Hocam ben bir üniversitede araştırma görevlisi olarak çalışıyorum, aynı zamanda da doktora yapıyorum. Yani dolayısıyla hem memur hem de öğrenciyim. Bizim burada yemekhanede de şöyle bir yemek ücreti tarifesi var. Öğrenci Yemek Fişi Ücreti 2,00 TL. İdari Personel Yemek Fişi Ücreti 3,00 TL. Akademik Personel Yemek Fişi Ücreti (Okutman, Öğretim Görevlisi, Uzman. Doktor) 4,00 TL. Öğretim Üyesi Yemek Fişi Ücreti (Profesör, Doçent, Yardımcı Doçent) 4,50 TL. Misafir Yemek Fişi Ücreti 6,00 TL. Üniversitelerde sizde bilirsiniz ki maaş almadan sadece yüksek lisans ve doktora yapan öğrenciler var; kadrolu olarak atanıp da henüz lisansüstü eğitime başlayamamış sadece memur(Araş. gör.) olanlar var; bir de hem kadrolu
memur(Araş. gör.) hem de lisansüstü öğrenci olanlar var ki ben bu üçüncü kısımdayım. Benim öğrenci kimliğim de var personel kimliğimde. Velhasıl hocam benim gibi olan bir iki arkadaş daha var, bizim öğrenci fişi /ücreti ile yemek yememizde bir sakınca var mıdır?
2. İkinci sorum zekât konusuyla ilgili ki; ben işe başlayalı bir seneyi geçti hocam. Allah nasip ederse bir iki sene içinde de evlenmeyi düşündüğüm için maaşımda tasadduk edip altın biriktirdim düğün için. Bu altın geçen sene ağustos ayında nisap miktarına ulaştı 94cm (22 ayar) olmuştu. Şimdi ise 200 cm’e yaklaştı.
A. Şimdi hocam ben bu altının zekâtını nisaba ulaşıp da üstünden bir geçen kısmı(94cm)den mi hesaplayıp vereceğim yoksa ağustosta son durum neyse ona göre mi hesap edeceğim?
B. Zekât olarak vermem gereken miktarı zamanından bir iki ay önce ve parça parça verebilir miyim?
C. Bir iki yere vermem gereken bir yardım söz konusu oldu ben bunlar gündeme gelince şuraya şu kadar buraya da bu kadar zekât olarak bunları verim diye aklıma koydum önceden ama tam parayı bankamatikten gönderirken aklıma gelmedi. Zekât niyetiyle gönderiyorum ya da bu zekâtım olsun İnş. Diye içimden geçirmeyi unuttum. Bu gönderdiklerim zekât yerine geçmiş midir?
D. Altın düştüğü için bundan sona altın olarak değil de nakit olarak muhafaza etmek istiyorum paramı seneye geldiğimiz bunun zekât hesabını nasıl yapmalıyım. Ayrı ayrı mı yoksa altını da para karşılığı olarak hesap edip toplamın mı zekâtını hesaplamalıyım?
3. Üçüncü sorum hocam promosyonla alakalı; ilk atandığım yerde maaş bankası değiştiği için bize promosyon verdiler. Bende sizin fetvalarınızdan ötürü o parayı yakınımdaki ihtiyaç sahiplerine paylaştırıyordum ki telefonuma bir mesaj geldi. Adıma kredi kartı çıkartmışlar alabilirsiniz diyorlar. Aradım ben kredi kartı istemedim niye çıkarttınız diye promosyon aldığınız için kabul ettiniz anlamına geliyor o yüzden çıkarıldı dediler. Ben istemiyorum iptal edin dedim bu seferde aldığınız paranın bir kısmı ya da tamamı geri istenir dedi. Bende promosyondan elimde kalan son kısmını bekletmeye başladım isterseler gönderirim diye. Kart şubatta çıktı promosyonda ocakta verildi. Mayıs oldu henüz bir talep gelmedi. Ben kartı almadım onlarda duruyor, almakta istemiyorum zaten. Ama üzerimde kalan paradan dolayı da rahatsızım. Ben şimdi ne yapmalıyım hocam? Bir arkadaşım da bu promosyonla daha önceden çektiği faizsiz bir kredinin dosya masraflarını ödeyebilip ödeyemeyeceğini soruyor size? Şimdilik sorularım bu kadar hocam sadece pazartesi soru kabul edildiği için bole birikti biraz ama hakkınızı helal edin sizi yordumsa hakkınızı helal ediniz. Selametle."
Açıklama
Değerli Müslüman kardeşim, sorularınız üniversite ortamında yemek kartı kullanımı, altın üzerinden zekât hesaplama ve promosyon parası ile ilgili konuları kapsamaktadır. Bu meseleleri İslam fıkhı ve günümüz şartları ışığında açıklayacağım.
İslami Hüküm
1. Üniversite yemek kartı konusunda öğrenci kimliği ile yemek yemenizde bir sakınca yoktur, zira bu dünya işleri ve ücretlendirme farklılıklarıdır, İslam’da haram veya mekruh değildir.
2. Altın üzerinden zekât nisabı 85 gram saf altındır (yaklaşık 21-22 ayar altın için 85 gr saf altın ölçüsü esas alınır). Zekât, nisap miktarına ulaşıp üzerinden bir yıl geçtikten sonra hesaplanır ve sadece nisap miktarını aşan kısmı üzerinden verilir.
3. Zekâtı zamanından önce veya parça parça vermek caizdir.
4. Niyet olmadan yapılan bağış zekât yerine geçmez.
5. Altın ve nakit ayrı ayrı değil, toplam mal üzerinden zekât hesaplanır.
6. Promosyon parası helal kazançtır, kredi kartı zorunluluğu yoktur, kartı almamakta serbestsiniz. Dosya masrafları gibi harcamalar zekâtın mahiyetine göre değerlendirilir.
Deliller
Zekâtın hükmü Kur'an'da açıkça belirtilmiştir:
"Mallarınızda, onda bir nispetinde (yüzde on) zekât verin..." (Kur'an, Tevbe, 9/103)
Hz. Peygamber (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
"Altın, altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpayla, hurma hurmayla, tuz tuzla zekât verilir." (Buhari, Zekât, 1)
Zekâtın niyetle verilmesi gerektiği hadislerle sabittir:
"Ameller niyetlere göredir..." (Buhari, İman, 1)
Detaylı Açıklama
1. Üniversite yemek kartı: İslam’da yemek fişi veya kartı kullanımı ile ilgili özel bir hüküm yoktur. Öğrenci veya personel kimliği ile yemek yemeniz, ücretlendirme farkı olsa da haram değildir. Burada önemli olan, hakkaniyet ve israf etmemektir. Siz öğrenci kimliğinizle yemek yerseniz, bu sizin durumunuza uygun bir tercihtir ve caizdir.
2. Altın üzerinden zekât: Nisap miktarı Hanefi mezhebine göre 85 gram saf altındır. 22 ayar altın yaklaşık %91.6 saflıkta olduğundan, 94 cm uzunluğundaki altının gram karşılığı hesaplanarak nisaba ulaşıp ulaşmadığına bakılır. Zekât, nisaba ulaştıktan sonra üzerinden bir yıl geçince hesaplanır. Yani ağustos ayında nisaba ulaştıysa, oradan itibaren bir yıl sayılır ve o zaman zekât verilir. Zekât, nisap miktarını aşan kısım üzerinden verilir.
Zekâtı zamanından önce veya parça parça vermeniz mümkündür, bu caizdir ve sevap kazandırır. Ancak niyetin kesin olması gerekir. Niyet olmadan yapılan bağış zekât yerine geçmez. Bu nedenle, zekât niyetiyle vermek önemlidir.
Altın düştüğünde, altın ve nakit ayrı ayrı değil, toplam mal varlığı üzerinden zekât hesaplanır. Yani altının güncel değeri ile nakit paranın toplamı üzerinden zekât hesaplanır.
3. Promosyon parası ve kredi kartı: Promosyon parası helal kazançtır ve bu parayı ihtiyaç sahiplerine vermeniz sevaplıdır. Kredi kartı zorunlu değildir, istemediğiniz halde çıkarılması doğru değildir. Kartı almamakta serbestsiniz. Banka ile iletişimde kalıp durumu takip etmek uygundur. Dosya masraflarının zekât ile ödenmesi konusunda ihtilaf vardır; ancak genel olarak zekât malından harcamalar yapılmaz, ancak zorunlu ihtiyaçlar için kullanılabilir.
Diğer Görüşler
Diğer mezhepler de nisap miktarı ve zekâtın hesaplanması konusunda Hanefi mezhebi ile paralel görüştedir. Ancak bazı mezheplerde nisap miktarı gram olarak değil, farklı ölçülerle ifade edilebilir. Zekâtın niyetle verilmesi konusunda ise tüm mezhepler ittifak halindedir.
Sonuç
Öğrenci kimliğinizle yemek yemenizde sakınca yoktur. Altın zekâtınızı nisaba ulaştıktan ve bir yıl geçtikten sonra nisap miktarını aşan kısmı üzerinden hesaplayınız. Zekâtı niyetle ve mümkünse zamanında vermeye özen gösteriniz. Promosyon parası konusunda ise kartı almamakta serbestsiniz, parayı ihtiyaç sahiplerine vermeniz hayırlıdır.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
