Aldığım bağışlardan kâr elde edebilir miyim?
Sorunun Detayı
"Hocam, yıllardır Moğolistan Müslüman Türklerine bir arkadaşımız aracılığla kurban, adak, akika kestiriyoruz. Bu sene de çevremden Moğolistan'a kurban kestirmek isteyenler var. Hocam, kurban bağış fiyatına bir miktar kâr koymamda dinen bir sakınca varmıdır? Bu ticarete mi girer, yoksa haram bir durum oluşur mu?"
Açıklama
Bağış yoluyla yapılan kurban organizasyonlarında fiyatlandırma ve kâr elde edilip edilemeyeceği, İslam hukukunda önemli bir konudur. Bu tür durumlarda ticaret unsuru ve sadaka/ibadet niyeti arasındaki farkın iyi anlaşılması gerekir.
İslami Hüküm
Hanefi mezhebine göre, kurban, adak, akika gibi ibadet amacıyla yapılan bağışlarda, bağış fiyatına kâr amacıyla ekleme yapmak caiz değildir. Çünkü bu tür ibadetler karşılığında maddi kazanç sağlamak, ibadetin mahiyetine aykırıdır ve haram olur.
Deliller
Kur'an-ı Kerim'de sadaka ve ibadetlerin samimiyetle yapılması emredilir:
"İyilik ve takva üzerine yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzerine yardımlaşmayın." (Maide, 5/2)
Hz. Peygamber (s.a.v) de sadaka ve ibadetlerde niyetin önemini vurgulamıştır:
"Ameller niyetlere göredir." (Buhari, Bed'ül-Halk 1)
Bu nedenle ibadet için yapılan bağışlarda kâr amacı güdülmemelidir.
Detaylı Açıklama
Değerli Müslüman, kurban, adak, akika gibi ibadetler, Allah rızası için yapılan ve karşılık beklenmeyen ibadetlerdir. Bu tür ibadetlerde aracılık eden kişi veya kurum, hizmet karşılığı makul bir ücret alabilir; ancak bu ücret, ibadetin yerine getirilmesi için yapılan masrafları ve emeği karşılamalıdır. Üzerine kâr eklemek, ibadetin mahiyetine zarar verir ve haram olur.
Örneğin, Moğolistan’daki Müslüman kardeşlerimize kurban kestirmek için aracılık yapıyorsanız, kesim, nakliye ve organizasyon giderlerini karşılayacak kadar ücret almak mümkündür. Fakat bu ücretin üzerine kâr koymak, ticari bir işlem olur ve ibadetle karıştırılır. Bu durum, hem bağışçıların hem de ibadetin makbuliyetini etkiler.
Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı'nın fetvalarında da benzer şekilde, ibadet amaçlı bağışlarda kâr amacı güdülmemesi gerektiği belirtilmiştir. Aracılık edenler, hizmet bedelini aşan kazanç sağlamamalıdır.
Diğer Görüşler
Şafii ve Hanbeli mezheplerinde de benzer şekilde, ibadet amaçlı bağışlarda kâr amacı güdülmemesi esastır. Maliki mezhebinde ise aracının hizmet karşılığı makul bir ücret alması kabul edilir, ancak kâr amacıyla fiyat artırılması hoş karşılanmaz.
Sonuç
Özetle, kurban bağış fiyatına makul bir hizmet bedeli eklemek caizdir; ancak bu bedelin üzerinde kâr amacıyla fiyat artırmak dinen uygun değildir. Aracılık hizmeti karşılığında sadece masraflar ve emek karşılığı ücret alınmalıdır. Böylece ibadet mahiyetini koruyarak, haramdan kaçınmış olursunuz.
Sizin de bir sorunuz mu var?
Aradığınızı bulamadıysanız, sorunuzu bize iletin. Fıkhi delillerle desteklenmiş ücretsiz yanıt alın.
